سوال ۱۲۱ · ریاضی
کنکور تجربی ۱۴۰۱ · سوال ۱۲۱ · کلید رسمی سازمان سنجش
ریاضی · ریاضی ۳ · فصل ۳: حد بینهایت و حد در بینهایت
اگر و باشد، حاصل کدام است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
گام اول: حد راستِ تابع را پیدا میکنیم.
برای داریم و . در نتیجه، شرط سؤال به صورت زیر درمیآید:
.
در بررسی حد یکطرفه، باید جزءصحیح و علامت عبارت داخل قدرمطلق را در همان سمت مشخص کنیم؛ نمونهٔ کاربرد این نکته در کتاب آمده است (ریاضی ۳، صفحهٔ ۵۶–۵۷).
گام دوم: ضرایب عبارت زیر رادیکال را تعیین میکنیم.
از حد بهدستآمده داریم:
.
همچنین، برای نقاط دامنه در نزدیکی :
.
با گرفتن حد از دو طرف، چون حد متناهی دارد، نتیجه میشود:
.
پس میتوان نوشت:
.
بنابراین:
.
اگر باشد، جملهٔ کسری هنگام حد متناهی ندارد؛ زیرا صورت ثابت و ناصفر است و مخرج به صفر میل میکند (ریاضی ۳، صفحهٔ ۵۶–۵۷). پس برای سازگاری با حد متناهیِ مربع تابع، باید:
.
در این صورت و از حد آن نتیجه میگیریم:
.
اکنون از روابط ضرایب داریم:
.
گام سوم: حد در بینهایت را محاسبه میکنیم.
با جایگذاری ضرایب:
.
پس تابع در تمام نقاط دامنه ثابت است و مطابق تعریف حد در بینهایت، حد آن نیز همین مقدار است (ریاضی ۳، صفحهٔ ۵۹–۶۰):
.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: ممکن است با فرض نادرستِ برابر بودن ضرایب جملههای غالب و سپس اشتباه در علامت قدرمطلق، به این گزینه برسید. اما هم ضریب جملهٔ غالب باید از شرط سؤال تعیین شود و هم تابع نامنفی است؛ پس حد منفی نمیتواند درست باشد.
- گزینهٔ ۲: ممکن است تصور کنید چون درجهٔ عبارت زیر رادیکال و مربع مخرج برابر است، حد برابر با یک است. برابری درجهها کافی نیست؛ ضریب جملهٔ غالبِ صورت نیز در مقدار حد نقش دارد و باید از شرط دادهشده به دست آید.
- گزینهٔ ۴: این گزینه ممکن است از انتخاب علامت منفی برای ریشهٔ دوم یا باز کردن نادرست قدرمطلق حاصل شود. رادیکال، ریشهٔ نامنفی است و برای مقادیر بزرگ و مثبتِ متغیر، مخرج نیز مثبت است؛ بنابراین حد منفی پذیرفتنی نیست.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ابتدا رفتار تابع جزءصحیح و قدرمطلق را در سمت راستِ نقطهٔ موردنظر مشخص کنید؛ سپس از شرط سؤال، حد راستِ خود تابع را به دست آورید.
- چون حد تابع متناهی و مثبت است ولی مخرج به صفر میل میکند، عبارت زیر رادیکال باید در نقطهٔ موردنظر صفر شود. پس از اعمال این شرط، مربع تابع را ساده کنید.
- متناهی بودن حدِ مربع تابع ایجاب میکند ضریب جملهٔ دارای مخرجِ میلکننده به صفر نیز صفر باشد؛ بنابراین عبارت زیر رادیکال مضربی از مربع مخرج است. ضریب این مضرب را با شرط اولیه مرتبط کنید.