سوال ۱۳۶ · ریاضی
کنکور تجربی ۱۴۰۰ · سوال ۱۳۶ · کلید رسمی سازمان سنجش
ریاضی · ریاضی ۳ · فصل ۱: تابع
نمودار تابع را ابتدا به اندازهٔ در امتداد محور ها در جهت مثبت و سپس در امتداد محور ها در جهت منفی انتقال میدهیم. تعداد محل تقاطع نمودار حاصل با محور ها در فاصلهٔ ، کدام است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
گام اول ـ نوشتن ضابطهٔ نمودار انتقالیافته:
اگر باشد، انتقال به اندازهٔ به راست، ضابطه را به تبدیل میکند. سپس برای انتقال به اندازهٔ به پایین، همین مقدار را از خروجی کم میکنیم. بنابراین، با استفاده از قواعد تبدیل نمودار توابع داریم (ریاضی ۳، مبحث تبدیل نمودار توابع، صفحهٔ ۱۵–۱۸):
.
چون ، نتیجه میشود:
.
گام دوم ـ بررسی علامت تابع در نقاط مهم:
تقاطع با محور ها یعنی . در ابتدا، وسط و انتهای بازه داریم:
،
،
.
تابع پیوسته است؛ پس به دلیل تغییر علامت، در هر یک از بازههای و دستکم یک ریشه دارد.
گام سوم ـ اطمینان از تعداد تقاطعها:
در بازهٔ ، تابع اکیداً نزولی است؛ بنابراین نیز اکیداً نزولی است و بیش از یک ریشه ندارد.
در بازهٔ ، تابع اکیداً صعودی است؛ پس تابع نیز اکیداً صعودی است و در این بازه هم بیش از یک ریشه ندارد. این بررسی بر پایهٔ مفهوم یکنوایی و رفتار نمودار کسینوس است (ریاضی ۳، صفحهٔ ۷–۹).
پس در هر نیمه دقیقاً یک تقاطع و در کل بازه، دو تقاطع وجود دارد؛ هیچیک از نقاط ابتدا، وسط و انتهای بازه نیز ریشه نیستند.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: ممکن است با توجه به مثبتبودن تابع نمایی تصور کنید نمودار هیچگاه محور افقی را قطع نمیکند؛ اما انتقال رو به پایین، برد تابع را تغییر میدهد و نمودار حاصل هم مقدار مثبت دارد و هم مقدار منفی.
- گزینهٔ ۲: اگر فقط یکی از دو نیمهٔ بازه را بررسی کنید یا اثر قدرمطلق را در نظر نگیرید، ممکن است تنها یک تقاطع بشمارید؛ درحالیکه دو شاخهٔ نمودار نسبت به خط متقارناند و هر دو محور افقی را قطع میکنند.
- گزینهٔ ۴: ممکن است برای هر علامت در معادلهٔ ، دو جواب بشمارید؛ اما در بازهٔ ، تابع کسینوس اکیداً نزولی است و هر یک از این دو مقدار را فقط یک بار میگیرد.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- قواعد انتقال نمودار را به یاد آورید: انتقال به راست با تغییر ورودی تابع و انتقال به پایین با کمکردن یک مقدار از خروجی انجام میشود.
- پس از نوشتن ضابطهٔ جدید، از اتحاد استفاده کنید. برای یافتن محلهای تقاطع با محور افقی باید خروجی تابع جدید را صفر قرار دهید.
- بازه را در به دو قسمت تقسیم کنید؛ مقدار تابع جدید در دو سر هر قسمت علامت مخالف دارد. اکنون یکنوایی تابع در هر قسمت را بررسی کنید تا مطمئن شوید تقاطعی جا نمیماند یا دوباره شمرده نمیشود.