سوال ۱۱۳ · ریاضی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت اول · سوال ۱۱۳ · کلید رسمی سازمان سنجش
ریاضی · ریاضی ۳ · فصل ۱: تابع
تابع در هر بازه، هم صعودی و هم نزولی است. اگر مجموعه زیر، تابع باشد، مقدار کدام است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. استفاده از شرط یکنوایی
برای هر دو عدد ، صعودی بودن تابع میدهد و نزولی بودن آن میدهد . بنابراین و تابع ثابت است؛ این نتیجه بر پایهٔ مفهوم صعودی و نزولی بودن است (ریاضی ۳، صفحههای ۹–۱۰).
در تابع چندجملهایِ ثابت، جملههای وابسته به متغیر حذف میشوند (ریاضی ۳، صفحهٔ ۲). پس در ضابطهٔ دادهشده داریم:
.
۲. اعمال شرط تابع بودن مجموعه
با جایگذاری ، مجموعه به صورت زیر درمیآید:
.
در یک تابع، هر ورودی فقط یک خروجی دارد. دو زوج نخست ورودی یکسانِ صفر دارند؛ پس خروجیهایشان باید برابر باشند:
.
۳. بررسی زوج مرتب آخر
برای اطمینان از تابع بودن کل مجموعه، مقدار بهدستآمده را در زوج آخر قرار میدهیم:
.
این زوج با زوج سوم یکسان است؛ تکرار یک زوج مرتب، شرط تابع بودن را نقض نمیکند. بنابراین مجموعهٔ نهایی یک تابع است.
۴. محاسبهٔ مقدار خواستهشده
توجه کنید که مجموعهٔ زوجهای مرتب، لزوماً نمایش همان تابع نیست؛ از تابع بودن آن فقط برای تعیین پارامتر استفاده کردیم. اکنون چون ، داریم:
.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: ممکن است مقدار را مستقیماً پاسخ در نظر بگیرید. اما جملهٔ ثابت تابع است، نه ؛ بنابراین پس از یافتن باید علامت آن را عوض کنید.
- گزینهٔ ۲: این گزینه ممکن است از جایگذاری در عبارت نادرست به دست آید. تابع نزولی است، اما همزمان صعودی نیست؛ شرط مسئله ایجاب میکند تابع ثابت باشد.
- گزینهٔ ۴: ممکن است ورودی را با خروجی تابع اشتباه بگیرید. در تابع ثابت، خروجی به ورودی وابسته نیست و باید از مقدار جملهٔ ثابت محاسبه شود.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- تعریف صعودی و نزولیِ غیراکید را به یاد بیاورید: اگر هر دو ویژگی همزمان برقرار باشند، مقدار تابع در دو نقطهٔ دلخواه چه رابطهای دارد؟
- تابع باید ثابت باشد؛ پس ضریب جملههای دارای صفر است. با این نتیجه، زوجهای مرتب مجموعه را ساده کنید.
- پس از سادهسازی، دو زوج مرتب با مؤلفهٔ اول صفر دارید. مؤلفههای دوم آنها باید برابر باشند؛ از این راه را پیدا کنید و سپس به علامت جملهٔ ثابت تابع توجه کنید.