سوال ۱۴۹ · ریاضی
کنکور تجربی ۱۳۹۸ · سوال ۱۴۹ · کلید رسمی سازمان سنجش
ریاضی · ریاضی ۳ · فصل ۴: مشتق
در تابع با ضابطهٔ ، اختلاف آهنگ تغییر لحظهای در ، از آهنگ تغییر متوسط در بازهٔ ، کدام است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
با صورت سؤالِ دادهشده، پاسخ محاسباتی با کلید اعلامشده سازگار نیست.
گام اول: محاسبهٔ آهنگ تغییر لحظهای
طبق تعریف کتاب، آهنگ تغییر لحظهای در یک نقطه برابر مقدار مشتق تابع در همان نقطه است (ریاضی ۳، صفحهٔ ۹۵). بنابراین:
در نقطهٔ خواستهشده داریم:
گام دوم: محاسبهٔ آهنگ تغییر متوسط
آهنگ تغییر متوسط برابر نسبت تغییر مقدار تابع به طول بازه است (ریاضی ۳، صفحهٔ ۹۵):
مقادیر تابع در دو سر بازه عبارتاند از:
پس:
گام سوم: محاسبهٔ اختلاف
با کمکردن آهنگ متوسط از آهنگ لحظهای به دست میآوریم:
اگر منظور از «اختلاف» فاصلهٔ دو مقدار نیز باشد، نتیجه همچنان است.
بنابراین مقدار درست برای تابع و بازهٔ درجشده است و در گزینهها وجود ندارد؛ گزینهٔ ۲، یعنی ، با این دادهها درست نیست و لازم است صورت سؤال یا کلید بازبینی شود.
پاسخ: هیچیک از گزینهها.
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانشآموز فقط قدرمطلق سهم مشتق جملهٔ کسری در نقطهٔ خواستهشده، یعنی ، را در نظر بگیرد؛ اما باید مشتق کل تابع و آهنگ تغییر متوسط را محاسبه و سپس تفاضل آنها را پیدا کند.
- گزینهٔ ۳: این مقدار ممکن است بر اثر خطای محاسباتی در تفریق کسرها یا تبدیل آنها به عدد اعشاری انتخاب شود؛ با نگهداشتن مقادیر بهصورت کسر، تفاضل دو آهنگ به این مقدار نمیرسد.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانشآموز قدرمطلق تغییر جملهٔ کسری بین دو سر بازه، یعنی ، را پاسخ بداند؛ این مقدار نه آهنگ تغییر متوسط کل تابع است و نه اختلاف دو آهنگ خواستهشده.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- تعریفهای آهنگ تغییر متوسط و لحظهای را در ریاضی ۳، صفحهٔ ۹۵ مرور کن: اولی به مقادیر تابع در دو سر بازه وابسته است و دومی از مشتق به دست میآید.
- برای آهنگ متوسط، عبارت را حساب کن؛ برای آهنگ لحظهای نیز از رابطهٔ استفاده کن.
- پس از محاسبهٔ دو آهنگ، آنها را با مخرج مشترک بنویس و علامت منفی هر دو را هنگام تفریق حفظ کن. اگر نتیجه با گزینهها سازگار نبود، محاسبات را با صورت سؤال تطبیق بده.