سوال ۹ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۵ · سوال ۹ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۷: تولیدمثل
در ارتباط با دورة جنسی و چرخة تخمدانی یک خانم جوان کدام مورد را نمیتوان بیان نمود؟ (توجه کنید که آندومتر همان دیوارة داخلی رحم است.)
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
چون سؤال می‌پرسد کدام مورد را «نمیتوان بیان نمود»، باید عبارت نادرست را پیدا کنیم. نکتهٔ اصلی، تطبیق رویدادهای تخمدان با شکل چرخهٔ رحمی است.
۱. تعیین زمان خروج اولین جسم قطبی: با پایان کاستمان اولِ مام‌یاختهٔ اولیه، مام‌یاختهٔ ثانویه و اولین جسم قطبی تشکیل می‌شوند. خروج آن‌ها از تخمدان به رویداد تخمک‌گذاری مربوط است؛ پس برای بررسی گزینهٔ دوم باید وضعیت رحم را هنگام تخمک‌گذاری در نظر بگیریم، نه ابتدای دورهٔ جنسی (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۱۰۳–۱۰۵، شکل‌های ۸ و ۹).
۲. بررسی عبارت نادرست: مطابق شکل چرخهٔ رحمی، هنگام تخمک‌گذاری، سرخرگ‌های نشان‌داده‌شده در عمق آندومتر نیز دارای پیچ‌خوردگی‌اند؛ بنابراین توصیف آن‌ها به‌صورت «تقریباً مستقیم» در این زمان با شکل کتاب سازگار نیست. دقت کنید که این سؤال به جزئیات شکل سرخرگ‌ها اشاره دارد، نه صرفاً افزایش ضخامت دیوارهٔ رحم (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۰۶، شکل ۱۰).
۳. بررسی سایر عبارت‌ها:
- گزینهٔ اول: اگر بارداری رخ ندهد، جسم زرد در اواخر دوره تحلیل می‌رود و ترشح استروژن و پروژسترون کاهش می‌یابد. در بخش پایانی شکل چرخهٔ رحمی نیز کاهش پیچ‌خوردگی سرخرگ‌های بخش ناپایدار آندومتر دیده میشود؛ پس این عبارت پذیرفتنی است (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۱۰۵–۱۰۶ و ۱۰۷–۱۰۸).
- گزینهٔ سوم: قرارداشتن مام‌یاختهٔ اولیه در مرکز انبانک، به مراحل ابتدایی‌تر رشد انبانک اشاره دارد؛ با رشد انبانک و ایجاد حفرهٔ مایع، موقعیت مامیاخته نسبت به آن تغییر می‌کند. در بخش متناظرِ شکل چرخهٔ رحمی، حفرات آندومتر تقریباً مستقیم‌اند و هنوز حالت پرپیچ‌وخم مرحلهٔ ترشحی را ندارند (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۱۰۴–۱۰۶، شکل‌های ۹ و ۱۰).
- گزینهٔ چهارم: باقی‌ماندهٔ انبانک پس از تخمک‌گذاری، جسم زرد را می‌سازد و استروژن و به‌ویژه پروژسترون ترشح می‌کند. در این مرحله، فعالیت ترشحی آندومتر افزایش یافته و حفرات آن در شکل کتاب پرپیچ‌وخم‌اند؛ بنابراین این عبارت درست است (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۱۰۵–۱۰۶).
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است تصور شود سرخرگ‌های بخش ناپایدار آندومتر تا شروع خون‌ریزی همچنان بیشترین پیچ‌خوردگی را دارند؛ اما در شکل چرخهٔ رحمی، با پسرفت جسم زرد و نزدیک‌شدن به پایان دوره، از پیچ‌خوردگی آن‌ها کاسته میشود. بنابراین این عبارت پذیرفتنی است.
- گزینهٔ ۳: ممکن است حضور مام‌یاختهٔ اولیه را به همهٔ مراحل رشد انبانک تعمیم دهید؛ اما قید «در بخش مرکزی انبانک» به مراحل ابتدایی‌تر رشد آن اشاره دارد. در بخش متناظر چرخهٔ رحمی، حفرات آندومتر هنوز پیچ‌وخم مرحلهٔ ترشحی را ندارند و تقریباً مستقیم‌اند.
- گزینهٔ ۴: ممکن است باقی‌ماندهٔ انبانک را ساختاری غیرفعال تصور کنید؛ درحالی‌که این ساختار به جسم زرد تبدیل میشود و هورمون ترشح می‌کند. فعالیت آن با مرحلهٔ ترشحی رحم و حفرات پرپیچ‌وخم آندومتر همراه است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- شکل‌های چرخهٔ تخمدانی و چرخهٔ رحمی را هم‌زمان بررسی کن؛ باید هر رویداد تخمدانی را به وضعیت همان زمانِ آندومتر مرتبط کنی.
- تشکیل نخستین جسم قطبی به پایان کاستمان اول مربوط است و خروج آن همراه مام‌یاختهٔ ثانویه، زمان تخمک‌گذاری را مشخص می‌کند؛ فعالیت باقی‌ماندهٔ انبانک نیز مربوط به مرحلهٔ جسم زردی است.
- در شکل چرخهٔ رحمی، مقطع مربوط به تخمک‌گذاری را پیدا کن و شکل سرخرگ‌ها را در عمق آندومتر بررسی کن؛ شکل این رگ‌ها را با حفرات آندومتر اشتباه نگیر.