سوال ۱۷ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت اول · سوال ۱۷ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۷: تولیدمثل
درخصوص یک مرد ۲۵ ساله و سالم، چند مورد زیر صحیح است؟
الف ـ با تزریق تستوسترون اضافی به بدن، پس از مدتی ترشح کاهش می‌یابد.
ب ـ با قطع مجرای زامه‌بر، مسیر عبور زامه (اسپرم)ها به برخاگ (اپیدیدیم) مسدود می‌شود.
ج ـ در صورت حضور فرد در استخر آب بسیار گرم به مدت طولانی، فرایند تبدیل زامیاختک (اسپرماتید) به زامه (اسپرم) کاهش می‌یابد.
د ـ هورمون محرک جنسی مستقیماً بر یاخته‌های بافتی تأثیر می‌گذارد که این غده را به بخش‌های هرمی‌شکل تقسیم نموده است.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، هر عبارت را جداگانه بررسی می‌کنیم.
الف) درست است. هورمون یاخته‌های بینابینی بیضه را به ترشح تستوسترون تحریک می‌کند و تنظیم این محور با بازخورد منفی انجام می‌شود. بنابراین، تزریق تستوسترون اضافی و افزایش مقدار آن در خون، بازخورد مهاری را تقویت می‌کند و پس از مدتی ترشح کاهش می‌یابد. (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۰۱)
ب) نادرست است. زامه‌ها ابتدا از لوله‌های زامه‌ساز وارد برخاگ می‌شوند و سپس به مجرای زامه‌بر می‌روند. پس قطع مجرای زامه‌بر، مسیر ورود زامه‌ها به برخاگ را نمی‌بندد؛ بلکه ادامهٔ مسیر آن‌ها پس از برخاگ را مسدود می‌کند. (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۰۰)
ج) درست است. دمای پایین‌تر کیسهٔ بیضه نسبت به دمای بدن برای فعالیت بیضه و تمایز صحیح زامه‌ها ضروری است. تبدیل زامیاختک به زامه نیز مرحله‌ای از تمایز است؛ بنابراین حضور طولانی‌مدت در آب بسیار گرم با افزایش دمای اطراف بیضه‌ها، این فرایند را مختل و کاهش می‌دهد. کتاب نیز محیط‌های بسیار گرم را از عوامل اختلال در زامه‌سازی معرفی می‌کند. (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۹۸، ۹۹ و ۱۰۰)
د) نادرست است. بافتی که با ایجاد تیغه‌ها بیضه را به بخش‌های هرمی‌شکل تقسیم می‌کند، بافت پیوندی است؛ نباید آن را با یاخته‌های بینابینیِ واقع در میان لوله‌های زامه‌ساز اشتباه گرفت. در تنظیم هورمونی بیضه، مستقیماً یاخته‌های بینابینی و مستقیماً یاخته‌های سرتولی را تحریک می‌کند، نه یاخته‌های بافت پیوندیِ تیغه‌ساز. (زیست‌شناسی ۲، شکل صفحهٔ ۹۹ و صفحهٔ ۱۰۱)
در نتیجه، عبارت‌های «الف» و «ج» درست‌اند؛ یعنی دو مورد صحیح است.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است فقط عبارت «الف» را درست بدانید و اثر گرمای طولانی‌مدت بر تمایز زامه‌ها را نادیده بگیرید. اما تبدیل زامیاختک به زامه نیز به دمای مناسب بیضه وابسته است؛ بنابراین عبارت «ج» هم درست است.
- گزینهٔ ۳: ممکن است با درست دانستن عبارت «ب» یا «د»، یک مورد اضافی بشمارید. مجرای زامه‌بر پس از برخاگ قرار دارد و یاخته‌های هدف مستقیم هورمون‌های محرک غدد جنسی نیز با یاخته‌های بافت پیوندیِ تیغه‌ساز بیضه متفاوت‌اند.
- گزینهٔ ۴: این انتخاب از درست دانستن همهٔ عبارت‌ها ناشی می‌شود. درحالی‌که عبارت «ب» ترتیب مسیر عبور زامه را اشتباه بیان کرده و عبارت «د» بافت تقسیم‌کنندهٔ بیضه را با یاخته‌های هدف هورمون‌ها اشتباه گرفته است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- سه موضوع را از گفتار دستگاه تولیدمثل در مرد مرور کنید: بازخورد منفی هورمونی، ترتیب مجاری عبور زامه و اهمیت دمای مناسب برای فعالیت بیضه.
- برخاگ پیش از مجرای زامه‌بر قرار دارد. همچنین برای بررسی عبارت آخر، یاخته‌های هدف مستقیم هورمون‌های هیپوفیزی را از یاخته‌های بافت پیوندی بیضه جدا کنید.
- افزایش تستوسترون، بازخورد مهاری ایجاد می‌کند و گرمای طولانی‌مدت نیز تمایز زامه‌ها را مختل می‌کند. اکنون با توجه به ترتیب مجاری و نوع بافت تیغه‌ساز بیضه، عبارت‌ها را جمع‌بندی کنید.