سوال ۱۹ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت اول · سوال ۱۹ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۷: تولیدمثل
کدام مورد، برای تکمیل عبارت زیر، نامناسب است؟
«به‌طور معمول، فقط بعضی از یاخته‌های موجود در دستگاه تولیدمثل یک مرد که .................. »
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
نکتهٔ اصلی سؤال، قید «فقط بعضی» است. برای مناسب‌بودن هر عبارت باید بخشی از یاخته‌های توصیف‌شده ویژگی پایانی را داشته باشند و بخشی دیگر نداشته باشند.
۱. بررسی گزینهٔ ۱: یاخته‌های سرتولی با پشتیبانی از یاخته‌های جنسی و تسهیل تمایز آن‌ها در زامه‌زایی نقش دارند و در دیوارهٔ لوله‌های زامه‌ساز قرار گرفته‌اند. از طرف دیگر، یاخته‌های بینابینی با ترشح تستوسترون در زامه‌زایی نقش دارند، ولی محل آن‌ها بین لوله‌هاست. بنابراین فقط بخشی از یاخته‌های مؤثر در این فرایند، داخل لوله‌های زامه‌ساز قرار دارند و عبارت مناسب است. (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۹۸، ۹۹ و ۱۰۱)
۲. بررسی گزینهٔ ۲: ترشحی که رشد اندام‌های جنسی مرد را تحریک می‌کند، تستوسترون است و یاخته‌های بینابینی آن را ترشح می‌کنند. نقش تستوسترون در رشد اندام‌های جنسی و پشتیبانی از زامه‌زایی و عملکرد دستگاه تولیدمثل، ویژگی مشترک ترشح این یاخته‌هاست؛ نه ویژگی ترشحِ فقط بعضی از آن‌ها. بنابراین نمی‌توان یاخته‌های بینابینی را به دو گروه تقسیم کرد که ترشح یک گروه در این عملکردها نقش داشته باشد و ترشح گروه دیگر نداشته باشد. کاربرد «فقط بعضی» در این گزینه نامناسب است. (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۰۱)
۳. بررسی گزینهٔ ۳: سرتولی‌ها در تغذیهٔ یاخته‌های در حال زامه‌زایی نقش دارند و مستقیماً تحت‌تأثیر هورمون هیپوفیز قرار می‌گیرند. یاخته‌های غدهٔ کیسهٔ منی نیز با ترشح فروکتوز در تأمین انرژی زامه‌ها نقش دارند، اما هدف مستقیم هورمون‌های محرک غدد جنسی هیپوفیز نیستند. پس قید «فقط بعضی» درست است. (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۹۹ تا ۱۰۱)
۴. بررسی گزینهٔ ۴: پروستات و غده‌های پیازی‌میزراهی ترشحات خود را به میزراه می‌ریزند. پروستات زیر مثانه و در مجاورت آن است، ولی غده‌های پیازی‌میزراهی پایین‌تر قرار دارند؛ بنابراین این ویژگی مکانی فقط دربارهٔ بخشی از یاخته‌های موردنظر صدق می‌کند و عبارت مناسب است. (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۰۰)
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است نقش یاخته‌های بینابینی در ترشح تستوسترون و کمک به زامه‌زایی نادیده گرفته شود و فقط سرتولی‌ها در نظر گرفته شوند. در میان یاخته‌های مؤثر بر تمایز زامه‌ها، سرتولی‌ها در دیوارهٔ لوله‌های زامه‌ساز و یاخته‌های بینابینی بیرون از این لوله‌ها قرار دارند؛ پس تعبیر «فقط بعضی» مناسب است.
- گزینهٔ ۳: ممکن است دانش‌آموز تغذیهٔ یاخته‌های در حال زامه‌زایی را فقط به غدهٔ کیسهٔ منی نسبت دهد و نقش سرتولی‌ها را فراموش کند. سرتولی‌ها مستقیماً از هورمون هیپوفیزی اثر می‌پذیرند، اما یاخته‌های کیسهٔ منی که فروکتوز فراهم می‌کنند، هدف مستقیم این هورمون نیستند؛ بنابراین این گزینه با «فقط بعضی» سازگار است.
- گزینهٔ ۴: ممکن است همهٔ غده‌های متصل به میزراه، نزدیک مثانه تصور شوند. پروستات در زیر مثانه قرار دارد، اما غده‌های پیازی‌میزراهی پایین‌ترند؛ پس فقط بخشی از یاخته‌های دارای ترشح به میزراه در مجاورت مثانه‌اند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در این سؤال، علاوه بر نقش یاخته‌ها، به قید «فقط بعضی» توجه کن؛ بخش تنظیم هورمونی دستگاه تولیدمثل مرد را به یاد بیاور.
- یاخته‌ای را شناسایی کن که هورمون محرک رشد اندام‌های جنسی را ترشح می‌کند. سپس بررسی کن آیا نقش ترشح آن در عملکرد تولیدمثلی، فقط به بخشی از این یاخته‌ها اختصاص دارد.
- در مورد یاخته‌های بینابینی، کتاب تفاوتی میان دو گروه با آثار متفاوتِ تستوسترون مطرح نکرده است. اکنون ببین کدام عبارت به‌اشتباه چنین تفاوتی را القا می‌کند.