سوال ۱۶ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت اول · سوال ۱۶ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۳ · فصل ۶: از انرژی به ماده
کدام مورد، برای تکمیل عبارت زیر، مناسب است؟
«به‌طور معمول، .................. یاخته‌های برگ یک گیاه تک‌لپه‌ای، .................. .»
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. جایگاه یاخته‌ها را مشخص می‌کنیم. در شکل برگ گیاه تک‌لپه‌ای، روپوست‌های رویی و زیرین در دو سطح برگ قرار دارند و میانبرگ در سمت داخلی آنهاست. بنابراین سطحی‌ترین یاخته‌های برگ، یاخته‌های روپوست‌اند که به‌طور معمول در مجاورت یاخته‌های میانبرگ قرار می‌گیرند. پوستک، پوششی غیر یاخته‌ای است و یاخته‌ای سطحی‌تر از روپوست محسوب نمی‌شود (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۷۸–۷۹، شکل ۱).
۲. ویژگی یاخته‌های مجاور روپوست را بررسی می‌کنیم. یاخته‌های میانبرگ برای فتوسنتز به آب و نیاز دارند. کربن‌دی‌اکسید با انتشار وارد این یاخته‌ها می‌شود. ورود آب از غشای یاخته نیز با اسمز انجام می‌گیرد؛ اسمز نوع ویژه‌ای از انتشار آب از میان غشای دارای تراوایی انتخابی است. پس توصیف جذب هر دو ماده به روش انتشار، با درنظرگرفتن اسمز به‌عنوان نوعی انتشار، درست است.
۳. قیدهای گزینه‌های دیگر را کنترل می‌کنیم. وجود یاخته‌های مردهٔ بالغ، مانند عناصر آوند چوبی، مانع از تعمیم پروتئین‌سازی یا آزادسازی انرژی مواد مغذی به «همهٔ» یاخته‌های برگ می‌شود. همچنین یاخته‌های میانبرگ اسفنجی فضاهای بین‌یاخته‌ای دارند؛ بنابراین عبارت «فقدان فضاهای بین‌یاخته‌ای» دربارهٔ آنها نادرست است (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۷۸–۷۹).
در نتیجه، ارتباط مکانی روپوست با میانبرگ و شیوهٔ ورود آب و کربن‌دی‌اکسید به یاخته‌های میانبرگ، عبارت گزینهٔ سوم را تأیید می‌کند.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است با یادآوری سرنوشت‌های گوناگون پروتئین‌ها، قید «همه» نادیده گرفته شود؛ اما برگ یاخته‌های مرده‌ای مانند عناصر آوند چوبی هم دارد که در حالت بالغ سیتوپلاسم ندارند و پروتئین نمی‌سازند.
- گزینهٔ ۲: یاخته‌های میانبرگ فراوان‌اند و در تبخیر آب نقش دارند، اما نباید آنها را فاقد فضای بین‌یاخته‌ای دانست؛ میانبرگ اسفنجی دارای فضاهای بین‌یاخته‌ای است.
- گزینهٔ ۴: این گزینه با تعمیم ویژگی تنفس یاخته‌های زنده به تمام یاخته‌های برگ انتخاب می‌شود؛ درحالی‌که یاخته‌های مردهٔ بالغ، مانند عناصر آوند چوبی، توان انجام تنفس یاخته‌ای و آزادکردن انرژی مواد مغذی را ندارند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- شکل برش عرضی برگ گیاه تک‌لپه‌ای را مرور کن؛ به جایگاه روپوست، میانبرگ و دسته‌های آوندی و نیز زنده یا مرده بودن یاخته‌ها توجه کن.
- در گزینه‌های دارای قید «همه»، حضور عناصر آوند چوبی را در نظر بگیر. همچنین میانبرگ اسفنجی را با بافتی بدون فضای بین‌یاخته‌ای اشتباه نگیر.
- در شکل برگ، بافتی را که درست در سمت داخلی روپوست قرار دارد پیدا کن؛ سپس به یاد بیاور که ورود آب با اسمز و ورود کربن‌دی‌اکسید با انتشار انجام می‌شود و اسمز نوع ویژه‌ای از انتشار است.