سوال ۴۱ زیست کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت اول با پاسخ تشریحی

۱. ابتدا ساختار نوکلئوتیدیِ پذیرندهٔ الکترون را مشخص می‌کنیم. کاهش یعنی گرفتن الکترون. در واکنش‌های نوری فتوسنتز، $\mathrm{NADP^+}$ الکترون می‌گیرد و به $\mathrm{NADPH}$ تبدیل می‌شود؛ بنابراین ناقل موردنظر، ناقلی در انتهای مسیر انتقال الکترون پس از فتوسیستم یک است که الکترون را مستقیماً به $\mathrm{NADP^+}$ می‌رساند. کتاب نیز یکی از دو زنجیرهٔ تیلاکوئیدی را میان فتوسیستم یک و $\mathrm{NADP^+}$ معرفی می‌کند (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۸۲).

۲. مسیر تأمین الکترون را دنبال می‌کنیم. الکترون خارج‌شده از فتوسیستم دو، پس از گذر از زنجیرهٔ انتقال الکترون، کمبود الکترون فتوسیستم یک را جبران می‌کند و الکترون برانگیختهٔ فتوسیستم یک در نهایت به $\mathrm{NADP^+}$ می‌رسد (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۸۲). کمبود الکترون فتوسیستم دو نیز با الکترون‌های حاصل از تجزیهٔ آب جبران می‌شود. آب مولکولی غیرآلی است؛ پس فعالیت ناقل موردنظر در این مسیر، در پی تجزیهٔ یک مولکول غیرآلی انجام می‌شود. توجه کنید که سؤال نگفته است این ناقل «مستقیماً» الکترون را از آب می‌گیرد؛ قید «مستقیماً» به کاهش پذیرندهٔ نوکلئوتیدی مربوط است.

۳. سایر توصیف‌ها با این ناقل سازگار نیستند: جایگاه آن سطح خارجی سبزدیسه نیست، بلکه به سامانهٔ انتقال الکترون تیلاکوئیدی مربوط است (زیست‌شناسی ۳، صفحات ۷۹ و ۸۲). همچنین عبور پروتون در جهت شیب غلظت، نقش آنزیم $\mathrm{ATP}$ساز است، نه نقش این ناقل؛ و ساخت $\mathrm{ATP}$ به روش اکسایشی به تنفس یاخته‌ای مربوط می‌شود، نه این مسیر فتوسنتزی.

پاسخ: گزینهٔ ۲