سوال ۱۷۳ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۱ · سوال ۱۷۳ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۳ · فصل ۶: از انرژی به ماده
کدام مورد، عبارت زیر را به‌طور مناسب کامل می‌کند؟
«همهٔ جانداران تولیدکننده‌ای که با کمک ..............»
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید ابتدا گروه جانداران توصیف‌شده در هر عبارت را شناسایی کنیم و سپس ببینیم ویژگی ادامهٔ عبارت دربارهٔ «همهٔ» آن‌ها درست است یا نه.
۱. شناسایی فرایند: ساختن مواد آلی از مواد معدنی با استفاده از انرژی واکنش‌های اکسایش و بدون نیاز به نور، «شیمیوسنتز» نام دارد. کتاب، باکتری‌های شیمیوسنتزکننده را برای این نوع تولیدکنندگی معرفی می‌کند؛ از جمله باکتری‌های نیترات‌ساز (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۹۰).
۲. تشخیص نوع یاخته: این جانداران باکتری و در نتیجه پروکاریوت‌اند؛ بنابراین مادهٔ ژنتیکی آن‌ها درون هسته‌ای با پوشش غشایی قرار ندارد. پس برخلاف یاخته‌های یوکاریوتی، میان محل رونویسی و محل ترجمه جدایی ناشی از پوشش هسته وجود ندارد.
۳. ارتباط رونویسی و ترجمه: در باکتری‌ها، پیش از پایان رونویسی یک رنای پیک، ریبوزوم می‌تواند به بخش ساخته‌شدهٔ آن متصل شود و ترجمه را آغاز کند. بنابراین رونویسی و ترجمهٔ یک رنای پیک می‌توانند هم‌زمان انجام شوند. واژهٔ «می‌توانند» نیز بیانگر همین توانایی است، نه اینکه این دو فرایند الزاماً همیشه هم‌زمان باشند.
در نتیجه، ویژگی مطرح‌شده در ادامهٔ عبارت چهارم با باکتری‌های شیمیوسنتزکننده سازگار است. نکتهٔ کلیدی، پیوند دادن «نوع تأمین انرژی» با «ساختار پروکاریوتی و امکان هم‌زمانی رونویسی و ترجمه» است.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز ویژگی‌های تولیدکنندگان یوکاریوت را به همهٔ تولیدکنندگان تعمیم دهد؛ اما این گروه باکتری‌های شیمیوسنتزکننده را نیز شامل می‌شود. تشکیل رنای پیک بالغ از راه پیرایش، به شکلی که کتاب برای یوکاریوت‌ها توضیح می‌دهد، ویژگی عمومی این باکتری‌ها نیست.
- گزینهٔ ۲: ممکن است داشتن سبزینهٔ a با یوکاریوت‌بودن یکسان گرفته شود، درحالی‌که سیانوباکتری‌ها نیز این رنگیزه را دارند. همانندسازی فام‌تن اصلی این باکتری‌ها، برخلاف الگوی مطرح‌شده برای فام‌تن‌های یوکاریوتی، از جایگاه‌های آغاز متعدد شروع نمی‌شود.
- گزینهٔ ۳: ممکن است دانش‌آموز فقط تقسیم یاخته‌های گیاهی را در نظر بگیرد؛ اما سیانوباکتری‌ها نیز فتوسنتز اکسیژن‌زا دارند و هنگام تقسیم، صفحهٔ یاخته‌ایِ توصیف‌شده برای یاخته‌های گیاهی تشکیل نمی‌دهند. همچنین، اکسیژن آزادشده در فتوسنتز از آب منشأ می‌گیرد، نه از کربن دی‌اکسید.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در گفتار شیمیوسنتز، به منبع انرژی تولیدکنندگان و نوع جاندارانی که این فرایند را انجام می‌دهند توجه کن.
- گرفتن انرژی از اکسایش مواد، بدون نیاز به نور، نشانهٔ شیمیوسنتز است؛ اکنون مشخص کن جانداران معرفی‌شده برای این فرایند پروکاریوت‌اند یا یوکاریوت.
- در یاخته‌ای که پوشش هسته ندارد، رنای پیکِ در حال ساخته‌شدن از ریبوزوم‌ها جدا نیست؛ بررسی کن این ویژگی چه ارتباط زمانی‌ای میان رونویسی و ترجمه ایجاد می‌کند.