سوال ۴۲ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت اول · سوال ۴۲ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۳ · فصل ۲: جریان اطلاعات در یاخته
درخصوص فرایند ترجمه، کدام مورد را نمی‌توان بیان داشت؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
صورت سؤال عبارت نادرست را می‌خواهد. نکتهٔ اصلی، تفاوت زمان «اتصال رنای ناقل آغازگر» با زمان «کامل‌شدن رناتن و جایگاه‌های آن» است.
۱. ترتیب رویدادهای آغاز ترجمه
طبق کتاب، ابتدا زیرواحد کوچک رناتن روی رنای پیک در محل مناسب قرار می‌گیرد؛ سپس رنای ناقل آغازگر با رمزهٔ آغاز جفت می‌شود و پس از آن، زیرواحد بزرگ به مجموعه می‌پیوندد. بنابراین هنگام اتصال رنای ناقل به رمزهٔ آغاز، هنوز ساختار رناتن کامل نشده است. کامل‌شدن جایگاه را نباید همزمان با این اتصال دانست؛ در نتیجه گزینهٔ ۳ نادرست است. (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۳۰)
۲. بررسی درستی گزینهٔ ۱
در پایان ترجمه، عامل آزادکننده سبب قطع اتصال پلی‌پپتید به آخرین رنای ناقل می‌شود. پس از آزادشدن پلی‌پپتید، عامل آزادکننده نیز از مجموعه جدا می‌شود؛ بنابراین ترتیب بیان‌شده در این گزینه درست است.
۳. بررسی درستی گزینهٔ ۲
باید میان «جایگاه استقرار رنای ناقل» و «محل قرارگیری بخش حامل زنجیره و انجام واکنش» تفاوت گذاشت. قرار داشتن رنای ناقل حامل زنجیره در جایگاه به این معنا نیست که همهٔ بخش‌های آن و محل واکنش نیز تنها در همین جایگاه باشند. هنگام طویل‌شدن، زنجیره از رنای ناقل قبلی به آمینواسیدِ متصل به رنای ناقل بعدی منتقل می‌شود؛ کتاب محل تشکیل پیوند پپتیدی را جایگاه معرفی می‌کند. بنابراین محدودکردن محل قطع اتصال رنای ناقل و زنجیره به جایگاه درست نیست و گزینهٔ ۲ قابل‌قبول است. (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۳۰)
۴. بررسی درستی گزینهٔ ۴
در هر سه مرحله، زمانی وجود دارد که فقط یک جایگاه با رنای ناقل اشغال شده است:
ـ آغاز: پس از کامل‌شدن مجموعهٔ آغاز، فقط جایگاه دارای رنای ناقل است.
ـ طویل‌شدن: پس از خروج رنای ناقلِ بدون آمینواسید از جایگاه و پیش از ورود رنای ناقل بعدی به جایگاه ، فقط رنای ناقل حامل زنجیره در جایگاه باقی می‌ماند. (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۳۰)
ـ پایان: برای رمزهٔ پایان رنای ناقل وجود ندارد؛ بنابراین در زمانی که عامل آزادکننده وارد عمل می‌شود، جایگاه با رنای ناقل پر نشده و آخرین رنای ناقل در جایگاه قرار دارد. (زیست‌شناسی ۳، صفحات ۲۸–۲۹، دربارهٔ نبود رنای ناقل برای رمزه‌های پایان)
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است ترتیب آزادشدن پلی‌پپتید و جداشدن عامل آزادکننده را برعکس در نظر بگیرید. عامل آزادکننده ابتدا موجب جدایی پلی‌پپتید از آخرین رنای ناقل می‌شود و سپس خود نیز جدا می‌شود؛ بنابراین این عبارت درست است و پاسخ سؤال نیست.
- گزینهٔ ۲: ممکن است از قرارگیری رنای ناقل حامل زنجیره در جایگاه نتیجه بگیرید که محل اتصال زنجیره به آن نیز الزاماً فقط در همین جایگاه قرار دارد. اما بخش حامل زنجیره در ناحیهٔ تشکیل پیوند پپتیدی عمل می‌کند که کتاب آن را جایگاه معرفی کرده است؛ پس عبارت را نمی‌توان نادرست دانست.
- گزینهٔ ۴: ممکن است تصور کنید در تمام مدت طویل‌شدن، چند رنای ناقل همزمان در رناتن حضور دارند. پس از خروج رنای ناقل بدون آمینواسید و پیش از ورود رنای ناقل بعدی، فقط یک رنای ناقل باقی می‌ماند؛ در آغاز و پایان نیز چنین وضعیتی وجود دارد.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ترتیب رویدادهای مرحلهٔ آغاز را در صفحهٔ ۳۰ زیست‌شناسی ۳ مرور کنید؛ به زمان اتصال رنای ناقل و زمان اضافه‌شدن زیرواحد بزرگ دقت کنید.
- اتصال رنای ناقل آغازگر به رمزهٔ آغاز را از کامل‌شدن ساختار رناتن جدا در نظر بگیرید؛ این دو رویداد پشت سر هم رخ می‌دهند.
- هنگامی که رنای ناقل آغازگر با رمزه جفت می‌شود، هنوز یکی از زیرواحدهای رناتن به مجموعه اضافه نشده است. اکنون ادعای هم‌زمانی را در گزینه‌ها بررسی کنید.