سوال ۳ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت دوم · سوال ۳ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۳ · فصل ۲: جریان اطلاعات در یاخته
در ارتباط با پروتئین‌سازی یک یاختهٔ یوکاریوتی، چند مورد درست است؟
الف: درزمانی که اتصال و توالی آمینواسیدها قطع می‌شود، به‌طور حتم، جایگاه رناتن (ریبوزوم) خالی است.
ب: در زمانی که حامل یک آمینواسید در جایگاه قرار می‌گیرد، به‌طور حتم، حاملِ توالی آمینواسیدی در جایگاه قرار دارد.
ج: بعد از اینکه حامل توالی آمینواسیدی در جایگاه قرار می‌گیرد، به‌طور حتم، بر طول رشتهٔ پلی‌پپتیدی افزوده می‌شود.
د: قبل از اینکه حامل یک آمینواسید در جایگاه قرار گیرد، به‌طور حتم، بدون آمینواسید از جایگاه رناتن خارج شده است.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
نکتهٔ اصلی سؤال، توجه به قید «به‌طور حتم» است؛ برای رد چنین عبارتی، وجود یک مثال نقض کافی است.
الف ـ درست است. اتصال زنجیرهٔ آمینواسیدی به رنای ناقل، هنگام انتقال زنجیره در مرحلهٔ طویل‌شدن و هنگام آزادشدن آن در پایان ترجمه قطع می‌شود. در الگوی مراحل ترجمهٔ کتاب، هنگام انتقال زنجیره از رنای ناقلِ جایگاه به آمینواسیدِ جایگاه ، جایگاه خالی است؛ رنای ناقلِ تازه بی‌بارشده، پس از جابه‌جایی رناتن وارد می‌شود. در مرحلهٔ پایانِ نشان‌داده‌شده در کتاب نیز هنگام آزادشدن زنجیره، جایگاه خالی است (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۳۰، شکل مرحلهٔ طویل‌شدن؛ صفحهٔ ۳۱، شکل مرحلهٔ پایان).
ب ـ نادرست است. در نخستین ورود رنای ناقلِ حامل آمینواسید به جایگاه ، رنای ناقلِ جایگاه فقط حامل متیونین آغازگر است، نه یک توالی آمینواسیدی. بنابراین، وضعیت چرخه‌های بعدی را نمی‌توان به نخستین ورود تعمیم داد (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۳۰).
ج ـ نادرست است. پس از آخرین جابه‌جایی رناتن، رنای ناقلِ حامل زنجیره در جایگاه قرار می‌گیرد، اما رمزهٔ پایان در جایگاه واقع می‌شود. برای رمزهٔ پایان، رنای ناقل وجود ندارد؛ در نتیجه، آمینواسید دیگری افزوده نمی‌شود و ترجمه پایان می‌یابد (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۲۹ و صفحهٔ ۳۰).
د ـ نادرست است. در پایان مرحلهٔ آغاز، فقط جایگاه اشغال شده و جایگاه‌های و خالی‌اند. بنابراین، پیش از ورود نخستین رنای ناقلِ حامل آمینواسید به ، هیچ رنای ناقلِ بدون آمینواسیدی از خارج نشده است. همین حالت، ادعای قطعی عبارت را رد می‌کند (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۳۰).
پس فقط عبارت «الف» درست است.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است عبارت «د» را هم درست بدانید، چون در چرخه‌های بعدی، رنای ناقل بدون آمینواسید از جایگاه خارج می‌شود؛ اما پیش از ورود نخستین رنای ناقل به جایگاه ، هنوز هیچ رنای ناقلی از جایگاه خارج نشده است.
- گزینهٔ ۳: این انتخاب ممکن است از نادیده‌گرفتن حالت‌های مرزی ترجمه ناشی شود. در نخستین ورود رنای ناقل به جایگاه ، جایگاه فقط حامل متیونین است؛ همچنین پس از آخرین جابه‌جایی رناتن، دیگر طول زنجیره افزایش نمی‌یابد؛ پس «ب» و «ج» نادرست‌اند.
- گزینهٔ ۴: اگر رویدادهای معمولِ میانهٔ طویل‌شدن را به تمام مراحل ترجمه تعمیم دهید، ممکن است هر چهار عبارت را بپذیرید. قید «به‌طور حتم» ایجاب می‌کند نخستین ورود به جایگاه و رسیدن به رمزهٔ پایان را نیز بررسی کنید؛ این حالت‌ها عبارت‌های «ب»، «ج» و «د» را نقض می‌کنند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- مراحل آغاز، طویل‌شدن و پایان ترجمه را مرور کنید و در هر مرحله، وضعیت جایگاه‌های ، و را در نظر بگیرید.
- برای عبارت‌های دارای قید «به‌طور حتم»، دنبال مثال نقض باشید؛ نخستین ورود رنای ناقل به جایگاه و آخرین جابه‌جایی رناتن اهمیت ویژه‌ای دارند.
- در نخستین ورود به جایگاه ، بررسی کنید جایگاه حامل یک آمینواسید است یا زنجیره، و آیا قبلاً رنای ناقلی از خارج شده است. در آخرین جابه‌جایی نیز ببینید آیا رمزهٔ بعدی می‌تواند موجب افزودن آمینواسید شود.