سوال ۲۷ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت دوم · سوال ۲۷ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۳ · فصل ۲: جریان اطلاعات در یاخته
در ارتباط با فرایند پروتئین‌سازی در اشرشیاکُلای، کدام مورد غیرممکن است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای یافتن حالت غیرممکن، باید ترتیب رویدادهای ترجمه را بررسی کنیم، نه اینکه فقط نقش هر جایگاه را بدانیم.
۱. مرحلهٔ آغاز: رنای ناقل آغازگر در محل رمزهٔ آغاز قرار می‌گیرد و با پیوستن زیرواحد بزرگ، رناتن کامل می‌شود. در این وضعیت فقط جایگاه پُر است و جایگاه‌های و خالی‌اند؛ بنابراین گزینهٔ ۴ حالتی ممکن را توصیف می‌کند (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۳۰).
۲. انتقال زنجیره در مرحلهٔ طویل‌شدن: پس از استقرار رنای ناقل مناسب در جایگاه ، زنجیرهٔ متصل به رنای ناقلِ جایگاه از آن جدا می‌شود و با آمینواسید جایگاه پیوند پپتیدی تشکیل می‌دهد. در نتیجه، پیش از جابه‌جایی رناتن، رنای ناقلِ حامل زنجیره در جایگاه است. سپس رناتن به‌اندازهٔ یک رمزه پیش می‌رود؛ پس رویداد بیان‌شده در گزینهٔ ۲ ممکن است (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۳۰).
۳. جابه‌جایی رناتن و خروج رنای ناقل: با پیش‌روی رناتن، رنای ناقلِ حامل زنجیره از جایگاه به منتقل می‌شود و رنای ناقلِ بدون آمینواسید از به می‌رود؛ سپس از رناتن خارج می‌شود. بنابراین، هنگام خالی‌شدن جایگاه ، رنای ناقلِ حامل زنجیره در جایگاه قرار دارد، نه . گزینهٔ ۳ با این ترتیب ناسازگار و غیرممکن است (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۳۰).
۴. بررسی گزینهٔ ۱: بیرون‌آمدن بخش ساخته‌شدهٔ زنجیرهٔ پلی‌پپتیدی الزاماً به معنای پایان ترجمه نیست. در جریان طویل‌شدن، پس از خروج رنای ناقلِ بدون آمینواسید، جایگاه خالی می‌شود، درحالی‌که زنجیرهٔ در حال ساخت می‌تواند از رناتن بیرون آمده باشد؛ پس این گزینه نیز ممکن است.
نکتهٔ اصلی، تفاوتِ «پیش از جابه‌جایی» و «پس از جابه‌جایی» است: رنای ناقلِ حامل زنجیره پیش از جابه‌جایی در و پس از آن در قرار دارد.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز تصور کند هنگام بیرون‌آمدن زنجیرهٔ در حال ساخت، همهٔ جایگاه‌های رناتن باید پُر باشند؛ اما پس از خروج رنای ناقلِ بدون آمینواسید، جایگاه خالی است و زنجیرهٔ در حال ساخت همچنان می‌تواند از رناتن بیرون بیاید. پس این حالت غیرممکن نیست.
- گزینهٔ ۲: ممکن است قطع اتصال رنای ناقل و زنجیره فقط به پایان ترجمه نسبت داده شود؛ درحالی‌که هنگام طویل‌شدن نیز زنجیره از رنای ناقلِ جایگاه جدا و به آمینواسید جایگاه متصل می‌شود. پس از این انتقال، رناتن به‌اندازهٔ یک رمزه جابه‌جا می‌شود؛ بنابراین این حالت ممکن است.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز نحوهٔ ورود رنای ناقل در طویل‌شدن را به مرحلهٔ آغاز تعمیم دهد و جایگاه را پُر بداند؛ اما رنای ناقل آغازگر در جایگاه قرار می‌گیرد. هنگام کامل‌شدن رناتن در آغاز ترجمه، دو جایگاه دیگر خالی‌اند؛ پس این حالت ممکن است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- مراحل آغاز و طویل‌شدن ترجمه را در صفحهٔ ۳۰ زیست‌شناسی ۳ مرور کن؛ به ترتیبِ انتقال زنجیره، جابه‌جایی رناتن و خروج رنای ناقل توجه کن.
- دو لحظه را از هم جدا کن: بلافاصله پس از تشکیل پیوند پپتیدی، و پس از جابه‌جایی رناتن. محل رنای ناقلِ حامل زنجیره در این دو لحظه یکسان نیست.
- در الگوی کتاب، خروج رنای ناقلِ بدون آمینواسید پس از جابه‌جایی رناتن رخ می‌دهد؛ ابتدا مشخص کن رنای ناقلِ حامل زنجیره در اثر همین جابه‌جایی به کدام جایگاه رسیده است.