سوال ۲۶ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت دوم · سوال ۲۶ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۹: پاسخ گیاهان به محرک‌ها
در کشاورزی، از نوعی تنظیم‌کنندهٔ رشد گیاهی، جهت ممانعت از ریزش برگ استفاده می‌شود. کدام دو نقش زیر به این هورمون اختصاص دارد؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. ابتدا تنظیم‌کنندهٔ موردنظر را شناسایی می‌کنیم. طبق کتاب، افزایش نسبت اتیلن به اکسین در برگ، موجب تولید آنزیم‌های تجزیه‌کنندهٔ دیواره می‌شود. در محل اتصال دمبرگ به شاخه، یاخته‌های لایهٔ جداکننده از یکدیگر جدا می‌شوند و برگ می‌ریزد؛ بنابراین اکسین در مقابل این فرایند، به حفظ اتصال برگ و جلوگیری از ریزش آن کمک می‌کند. پس تنظیم‌کنندهٔ موردنظر سؤال «اکسین» است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۴۴–۱۴۵).
۲. اکنون باید دو کاربرد مربوط به اکسین را بیابیم. برخی اکسین‌های مصنوعی در کشاورزی برای کنترل علف‌های هرز به کار می‌روند. همچنین استفاده از اکسین‌ها در رشد و نمو میوه و بهبود کیفیت آن کاربرد دارد. بنابراین هر دو نقش مطرح‌شده در گزینهٔ اول با اکسین سازگارند.
۳. برای پرهیز از اشتباه، جلوگیری از ریزش برگ را با تحریک شاخه‌زایی یکسان ندانید. اکسینِ جوانهٔ رأسی، رشد جوانه‌های جانبی را مهار می‌کند؛ پس افزایش شاخه‌های جانبی، نشانهٔ اثر مستقیم اکسین نیست (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۴۱–۱۴۲). همچنین آبسیزیک اسید، با وجود نامش، عامل ریزش برگ نیست و بیشتر در کاهش رشد و جلوگیری از رویش در شرایط نامساعد نقش دارد (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۴۲–۱۴۳).
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است به‌دلیل نقش اتیلن در ریزش برگ، این گزینه انتخاب شود؛ اما رشد سریع برنجِ غوطه‌ور برای خروج از آب و زردشدن پوست موز نارس به اتیلن مربوط‌اند، نه اکسینِ موردنظر سؤال.
- گزینهٔ ۳: این گزینه نقش‌های تنظیم‌کننده‌های متفاوت را کنار هم آورده است: تحریک رشد جوانه‌های جانبی و پرشاخه‌وبرگ‌شدن با سیتوکینین ارتباط دارد و حفظ خواب با آبسیزیک اسید. اکسین در چیرگی رأسی، برعکس، رشد جوانه‌های جانبی را مهار می‌کند.
- گزینهٔ ۴: ممکن است تأخیر پیری با جلوگیری از ریزش برگ یکسان تصور شود؛ اما این دو فرایند یکسان نیستند. تأخیر پیری گل داوودی از آثار سیتوکینین است؛ بنابراین هر دو نقش این گزینه به اکسین تعلق ندارند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش «ریزش برگ» را به یاد بیاورید: تشکیل لایهٔ جداکننده به نسبت دو تنظیم‌کنندهٔ رشد وابسته است.
- افزایش نسبت اتیلن به اکسین، تولید آنزیم‌های تجزیه‌کنندهٔ دیواره را تحریک می‌کند؛ پس برای جلوگیری از ریزش، باید اثر تنظیم‌کنندهٔ مقابل اتیلن را در نظر بگیرید.
- کاربردهای اکسین‌های مصنوعی را مرور کنید؛ اثر آن‌ها بر گیاهان مختلف یکسان نیست و در رشد و نمو میوه نیز نقش دارند. اکنون گزینه‌ای را پیدا کنید که هر دو کاربردش با این تنظیم‌کننده سازگار باشد.