سوال ۴۰ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت دوم · سوال ۴۰ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۹: پاسخ گیاهان به محرک‌ها
مطابق با اطلاعات کتاب درسی، جانورانی که بر روی درخت آکاسیا زندگی و از آن محافظت می‌کنند، چه مشخصه‌ای دارند؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
گام اول ـ شناسایی جانور: جانوران موردنظر، مورچه‌ها هستند. کتاب توضیح می‌دهد که مورچه‌های ساکن آکاسیا به حشرات برگ‌خوار هجوم می‌برند و در واقع با دفاع از درخت، از محل زندگی خود محافظت می‌کنند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۵۱–۱۵۲).
گام دوم ـ ارتباط با رفتار اجتماعی: برای پاسخ، باید ویژگی‌های مورچه‌ها را نیز در نظر گرفت. مطابق مبحث زندگی گروهی در فصل «رفتارهای جانوران» زیست‌شناسی ۳، مورچه‌ها زندگی اجتماعی دارند و نگهبانی از گروه می‌تواند خطر شکارشدن اعضا را کاهش دهد. بنابراین ویژگی بیان‌شده در گزینهٔ سوم دربارهٔ جانوران ساکن آکاسیا درست است؛ این گزینه به مزیت زندگی گروهی برای خود مورچه‌ها اشاره دارد، نه به سازوکار دفاع شیمیایی گیاه.
گام سوم ـ بررسی نکته‌های رد سایر گزینه‌ها: تولید ترکیباتی که گیاه‌خواران را بیمار می‌کنند یا می‌کشند، در متن مربوط به دفاع شیمیایی گیاهان آمده است و نباید آن را به مورچه‌های آکاسیا نسبت داد (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۵۰–۱۵۱). همچنین حضور همیشگی مورچه‌ها ادعای درستی نیست؛ گل‌های بازشدهٔ آکاسیا ماده‌ای منتشر می‌کنند که آن‌ها را فراری می‌دهد تا به زنبورهای گرده‌افشان حمله نکنند. همین مطلب نشان می‌دهد گرده‌افشانی آکاسیا وابسته به زنبورها است، نه مورچه‌ها (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۵۱–۱۵۲).
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: این گزینه از خلط دفاع شیمیایی گیاه با دفاع جانوران ایجاد می‌شود؛ کتاب تولید مواد بیماری‌زا یا کشنده برای گیاه‌خواران را به گیاهان نسبت می‌دهد، اما دفاع مورچه‌های آکاسیا را با هجوم به مهاجمان توضیح می‌دهد.
- گزینهٔ ۲: هجوم مورچه‌ها به حشرات برگ‌خوار درست است، اما قید «همواره» ادعایی نادرست می‌سازد؛ هنگام بازشدن گل‌ها، ترکیب شیمیایی منتشرشده از گل‌های آکاسیا مورچه‌ها را فراری می‌دهد.
- گزینهٔ ۴: زندگی مورچه‌ها روی آکاسیا ممکن است با نقش گرده‌افشانی اشتباه گرفته شود؛ درحالی‌که کتاب، گرده‌افشانی آکاسیا را وابسته به زنبورها می‌داند و ویژگی‌های ذکرشده برای گل‌ها نیز از این متن به دست نمی‌آید.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ابتدا از بخش «جانوران از گیاهان حفاظت می‌کنند» به یاد بیاور که جانوران ساکن آکاسیا چه هستند؛ سپس ویژگی‌های رفتاری آن‌ها را مرور کن.
- تولید مواد دفاعی را با هجوم جانوران به مهاجمان یکی ندان. همچنین دقت کن که گرده‌افشان آکاسیا با جانور محافظ آن متفاوت است.
- اثر مواد منتشرشده از گل‌های بازشده را بر حضور جانوران محافظ بررسی کن؛ سپس به مزیت شیوهٔ زندگی آن‌ها برای امنیت خودشان توجه کن.