سوال ۴۴ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت اول · سوال ۴۴ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۹: پاسخ گیاهان به محرک‌ها
مطابق با کتاب درسی، کدام مورد، برای تکمیل عبارت زیر، نامناسب است؟
«هر تنظیم‌کنندهٔ رشد گیاهی که ................... می‌شود، ................... .»
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای حل سؤال باید به دو نکته توجه کنیم: سؤال عبارت «نامناسب» را می‌خواهد و واژهٔ «هر» نیز حکم را به تمام تنظیم‌کننده‌های دارای ویژگی نخست تعمیم می‌دهد.
۱. بررسی گزینهٔ ۱:
اکسین موجب افزایش رشد طولی یاخته‌ها می‌شود؛ برای نمونه، تجمع بیشتر آن در سمت سایهٔ دانه‌رُست باعث رشد طولی بیشتر یاخته‌های آن سمت می‌شود (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۳۹–۱۴۰). جیبرلین نیز با تحریک رشد طولی و تقسیم یاخته‌ها، طول ساقه را افزایش می‌دهد. کتاب کاربرد جیبرلین را در تولید میوه‌های بدون دانه بیان کرده است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۴۲–۱۴۳).
پس ویژگی نخست فقط به جیبرلین اختصاص ندارد؛ اکسین را نیز شامل می‌شود. در چارچوب مطالب کتاب، نمی‌توان کاربرد بیان‌شده برای جیبرلین را به هر تنظیم‌کنندهٔ مؤثر بر رشد طولی یاخته تعمیم داد. این، دلیل انتخاب گزینهٔ ۱ در کلید اعلام‌شده است.
۲. بررسی گزینهٔ ۲:
تنظیم‌کنندهٔ موردنظر جیبرلین است. جیبرلینِ تولیدشده در رویان غلات بر لایهٔ گلوتن‌دار اثر می‌گذارد و تولید و رهاسازی آنزیم‌های گوارشی، از جمله آمیلاز، را تحریک می‌کند. آمیلاز نیز نشاستهٔ ذخیره‌ای را تجزیه می‌کند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۴۲–۱۴۳). باید رویش دانه را از ریشه‌زایی جدا دانست؛ تحریک رویش دانه لزوماً به معنای تحریک تشکیل ریشه نیست.
۳. بررسی گزینهٔ ۳:
تنظیم‌کنندهٔ دخیل در رسیدن میوه، اتیلن است. اثرگذاری بر روند رشد مفهومی عام دارد و می‌تواند شامل اثر بازدارنده نیز باشد؛ بنابراین این دو ویژگی با هم ناسازگار نیستند.
۴. نکتهٔ ضروری دربارهٔ گزینهٔ ۴:
در داده‌های سؤال یک ناسازگاری وجود دارد. آبسیزیک اسید مانع رویش دانه می‌شود، اما در بخش «بیشتر بدانید» تصریح شده است که این تنظیم‌کننده نقشی در ریزش برگ‌ها ندارد (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۴۲–۱۴۳). بنابراین، با اتکا به متن ارسالی، گزینهٔ ۴ نیز برای تکمیل عبارت نامناسب است و نمی‌توان سؤال را کاملاً تک‌پاسخی دانست. پاسخ زیر مطابق کلید اعلام‌شده است، اما این تعارض باید در بازبینی سؤال بررسی شود.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است تحریک رویش دانه را با تحریک ریشه‌زایی یکسان بدانید. تنظیم‌کنندهٔ موردنظر جیبرلین است؛ تحریک تولید آنزیم‌های تجزیه‌کنندهٔ ذخایر دانه به معنای تحریک تشکیل ریشه نیست و این گزینه، پاسخ موردنظر سؤال نیست.
- گزینهٔ ۳: ممکن است تصور کنید اتیلن، چون در گروه محرک‌های رشد قرار ندارد، بر رشد گیاه هم بی‌تأثیر است. «تأثیرگذاری بر رشد» الزاماً به معنای افزایش رشد نیست؛ بنابراین نقش اتیلن در رسیدن میوه با اثرگذاری آن بر روند رشد ناسازگار نیست.
- گزینهٔ ۴: با متن ارسالی نمی‌توان انتخاب این گزینه را خطای دانش‌آموز دانست: آبسیزیک اسید مانع رویش دانه می‌شود، اما کتاب صریحاً نقش آن در ریزش برگ را رد می‌کند. پس این گزینه نیز با منابع داده‌شده ناسازگار است و صورت سؤال یا کلید نیاز به بازبینی دارد.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- برای هر گزینه، ابتدا نام تنظیم‌کننده‌ای را پیدا کن که ویژگی بخش اول دربارهٔ آن صدق می‌کند؛ سپس بخش دوم را جداگانه با کتاب تطبیق بده.
- به واژهٔ «هر» دقت کن: اگر چند تنظیم‌کننده باعث رشد طولی یاخته شوند، ویژگی بخش دوم باید دربارهٔ همهٔ آن‌ها در کتاب بیان شده باشد.
- اکسین و جیبرلین هر دو با رشد طولی یاخته‌ها ارتباط دارند؛ بررسی کن کتاب کاربرد تولید میوهٔ بدون دانه را برای کدام‌یک بیان کرده است.