سوال ۱۸۸ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۰ · سوال ۱۸۸ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۹: پاسخ گیاهان به محرک‌ها
کدام گزینه، برای تکمیل عبارت زیر مناسب است؟
«نوعی هورمون گیاهی که ...............»
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای تکمیل عبارت، باید گزینه‌ای را پیدا کنیم که هر دو بخش آن دربارهٔ یک هورمون گیاهی درست باشد.
۱. شناسایی هورمون از مسیر جابه‌جایی آن
در پدیدهٔ «چیرگی رأسی»، حضور جوانهٔ رأسی مانع رشد جوانه‌های جانبی می‌شود. با حذف جوانهٔ رأسی، مقدار اکسین در جوانه‌های جانبی کاهش می‌یابد و این جوانه‌ها امکان رشد پیدا می‌کنند. اگر پس از حذف جوانهٔ رأسی، روی محل برش اکسین بگذاریم، رشد جوانه‌های جانبی دوباره مهار می‌شود. کتاب از این آزمایش نتیجه می‌گیرد که اکسین از جوانهٔ رأسی به جوانه‌های جانبی می‌رود؛ بنابراین هورمون مورد اشاره در بخش نخست گزینهٔ سوم، اکسین است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۴۱–۱۴۲).
۲. بررسی نقش همان هورمون در تکثیر رویشی
یکی از روش‌های تکثیر رویشی، قلمه‌زدن است. برای تبدیل شدن قلمهٔ ساقه به گیاهی مستقل، تشکیل ریشه اهمیت دارد. اکسین با تحریک ریشه‌زایی به این فرایند کمک می‌کند؛ بنابراین بخش دوم این گزینه نیز با اکسین سازگار است. منظور این نیست که اکسین به‌تنهایی تمام مراحل تکثیر را انجام می‌دهد، بلکه نقش آن در ریشه‌زایی قلمه، مبنای درستی عبارت است.
۳. توجه به دام سؤال
در گزینه‌های دیگر، ویژگی‌های هورمون‌های متفاوت کنار هم قرار گرفته‌اند؛ مثلاً کاربرد علف‌کشی ترکیبات اکسینی را نباید با آزاد شدن اتیلن از سوخت‌های فسیلی یکی دانست. معیار انتخاب، درست بودن هم‌زمان هر دو بخش برای یک هورمون است.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است کاربرد علف‌کشی بعضی اکسین‌های مصنوعی را با ویژگی اتیلن اشتباه بگیرید. کاربرد نخست به ترکیبات اکسینی مربوط است، اما آزاد شدن از سوخت‌های فسیلی ویژگی اتیلن است؛ پس دو بخش دربارهٔ یک هورمون نیستند.
- گزینهٔ ۲: اثر بر لایهٔ بیرونی آندوسپرم دانهٔ غلات، جیبرلین را به ذهن می‌آورد؛ این هورمون تولید و رهاسازی آمیلاز را تحریک می‌کند. اما تأکید بر تحریک رشد ریشه در غلظتی معین، به اثر اکسین مربوط است و نمی‌توان این دو ویژگی را به یک هورمون نسبت داد.
- گزینهٔ ۴: بخش نخست با آبسیزیک اسید سازگار است که می‌تواند برخلاف جیبرلین، مانع تولید و رهاسازی آمیلاز شود. اما تولید هورمون در بافت‌های آسیب‌دیده، که ممکن است ترمیم شوند، از نکات مربوط به اتیلن است و این شباهت نباید باعث یکی دانستن دو هورمون شود.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- نقش تنظیم‌کننده‌های رشد را مرور کنید؛ در هر گزینه باید هر دو ویژگی به یک هورمون مربوط باشند، نه به دو هورمون متفاوت.
- آزمایش حذف جوانهٔ رأسی و قرار دادن اکسین روی محل برش را به یاد بیاورید: این آزمایش نقش کدام هورمون را در مهار جوانه‌های جانبی نشان می‌دهد؟
- اکنون بررسی کنید هورمون مؤثر در چیرگی رأسی چگونه با تحریک تشکیل ریشه در یک قطعهٔ جداشده از گیاه، به تکثیر رویشی کمک می‌کند.