سوال ۱۴۴ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۱ · سوال ۱۴۴ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۹: پاسخ گیاهان به محرک‌ها
کدام مورد، برای تکمیل عبارت زیر مناسب است؟
«نوعی تنظیم‌کنندهٔ رشد گیاهی می‌تواند علاوه بر تولید میوه‌های بدون دانه، در شرایطی از تشکیل لایهٔ جداکنندهٔ برگ ممانعت به‌عمل آورد. این تنظیم‌کنندهٔ رشد، ...............»
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
گام اول ـ شناسایی تنظیم‌کنندهٔ رشد:
تنظیم‌کنندهٔ موردنظر «اکسین» است. اکسین می‌تواند با تحریک رشد تخمدان بدون لقاح، در تولید میوهٔ بدون دانه نقش داشته باشد. البته این ویژگی به‌تنهایی برای شناسایی آن کافی نیست؛ زیرا جیبرلین‌ها نیز در تولید میوه‌های بدون دانه کاربرد دارند (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۱۴۲–۱۴۳).
گام دوم ـ استفاده از سرنخ ریزش برگ:
در قاعدهٔ دمبرگ، فعالیت آنزیم‌های تجزیه‌کنندهٔ دیواره موجب جداشدن یاخته‌ها و در نهایت جداشدن برگ می‌شود. تولید این آنزیم‌ها در پاسخ به افزایش نسبت اتیلن به اکسین رخ می‌دهد؛ بنابراین حفظ مقدار مناسب اکسین نسبت به اتیلن می‌تواند در شرایطی مانع تشکیل لایهٔ جداکننده و ریزش برگ شود. پس سرنخ دوم نیز اکسین را تأیید می‌کند (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۱۴۴–۱۴۵).
گام سوم ـ بررسی اثر اکسین بر جوانه‌های جانبی:
جوانهٔ رأسی از رشد جوانه‌های جانبی جلوگیری می‌کند؛ این پدیده «چیرگی رأسی» نام دارد. با قطع جوانهٔ رأسی، مقدار اکسین جوانه‌های جانبی کاهش می‌یابد و آن‌ها رشد می‌کنند. اگر پس از قطع جوانهٔ رأسی، اکسین به محل برش افزوده شود، رشد جوانه‌های جانبی دوباره مهار می‌شود (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۱۴۱–۱۴۲).
اکسین می‌تواند با تحریک تولید نوعی هورمون بازدارنده در جوانه‌های جانبی، در مهار رشد آن‌ها نقش داشته باشد؛ بنابراین عبارت گزینهٔ سوم با تنظیم‌کنندهٔ شناسایی‌شده سازگار است. توجه کنید که مهار جوانه‌های جانبی با جلوگیری از رویش دانه در شرایط نامساعد یا جلوگیری همیشگی از زایشی‌شدن مریستم یکسان نیست.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است به‌دلیل نقش بازدارندگی اکسین در رشد جوانه‌های جانبی، این گزینه انتخاب شود؛ اما جلوگیری از رویش دانه و رشد جوانه‌ها در شرایط نامساعد، از نقش‌های آبسیزیک‌اسید است، نه اکسین.
- گزینهٔ ۲: ممکن است بازدارندگی اکسین در چیرگی رأسی به تبدیل مریستم رویشی به زایشی تعمیم داده شود؛ درحالی‌که این دو فرایند متفاوت‌اند و نمی‌توان برای اکسین، بازدارندگی همیشگیِ تبدیل مریستم رویشی به زایشی در نظر گرفت.
- گزینهٔ ۴: این گزینه حاصل جابه‌جا به خاطر سپردن نقش اکسین و سیتوکینین در کشت بافت است؛ اکسین زیاد همراه با سیتوکینین کم، ریشه‌زایی را تقویت می‌کند، نه ساقه‌زایی (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۴۲).
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- برای شناسایی تنظیم‌کننده، نقش‌های آن در تشکیل میوه و ریزش برگ را کنار هم بگذارید؛ تنها به ویژگی تولید میوهٔ بدون دانه تکیه نکنید.
- در ریزش برگ، نسبت اتیلن به اکسین اهمیت دارد. بررسی کنید کدام‌یک از این دو می‌تواند در شرایطی مانع فعال‌شدن فرایند جدایی برگ شود.
- پس از شناسایی تنظیم‌کننده، آزمایش قطع جوانهٔ رأسی و افزودن دوبارهٔ آن به محل برش را به یاد بیاورید؛ به سازوکار هورمونیِ مهار رشد جوانه‌های جانبی توجه کنید.