سوال ۱۴۳ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۱ · سوال ۱۴۳ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۴: گردش مواد در بدن
کدام عبارت، درباره شبکهٔ هادی قلب یک فرد سالم نادرست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
صورت سؤال عبارت نادرست را می‌خواهد؛ بنابراین باید مسیرهای شبکهٔ هادی را از نحوهٔ انتشار پیام در ماهیچهٔ قلب جدا کنیم.
۱. تفاوت اصلی: شبکهٔ هادی از گره‌ها و دسته‌تارهای ماهیچه‌ای تخصص‌یافته تشکیل شده است. یاخته‌های این شبکه با دیگر یاخته‌های ماهیچهٔ قلب ارتباط دارند؛ در نتیجه، پیام ایجادشده در شبکه می‌تواند به ماهیچهٔ قلب منتقل و در آن منتشر شود. پس «گسترش پیام در دیوارهٔ دهلیز» به معنی «گسترش دسته‌تارهای تخصص‌یافته در سراسر دیوارهٔ دهلیز» نیست (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۵۲).
۲. بررسی عبارت اول: تارهای هادی دهلیزی مسیرهای مشخصی دارند؛ این تارها ابتدا در سراسر دیوارهٔ دهلیز گسترده نمی‌شوند. آنچه در ماهیچهٔ دهلیزها انتشار می‌یابد، پیام الکتریکی است. بنابراین، عبارت اول با یکسان‌گرفتن گستردگی تارهای هادی و انتشار پیام، توصیفی نادرست ارائه کرده است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۵۲، شکل ۷).
۳. بررسی عبارت دوم: مطابق شکل شبکهٔ هادی، سه مسیر بین‌گرهی، جریان الکتریکی را از گره سینوسی ـ دهلیزی به گره دهلیزی ـ بطنی منتقل می‌کنند؛ پس این عبارت درست است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۵۲، شکل ۷).
۴. بررسی عبارت سوم: پس از گره دهلیزی ـ بطنی، رشته‌های بافت هادی در دیوارهٔ بین دو بطن به دو مسیر راست و چپ تقسیم می‌شوند تا پیام در بطن‌ها پخش شود؛ بنابراین این عبارت نیز درست است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۵۲).
۵. بررسی عبارت چهارم: در شکل شبکهٔ هادی، یک دسته تار تخصص‌یافته از گره سینوسی ـ دهلیزی به سوی دهلیز چپ امتداد دارد و پیام را به آن هدایت می‌کند؛ پس این عبارت درست است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۵۲، شکل ۷).
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانش‌آموز مسیر ارتباط دو گره را یک رشتهٔ منفرد تصور کند و این عبارت را نادرست بداند؛ اما در شکل شبکهٔ هادی، سه مسیر بین‌گرهی، پیام را از گره سینوسی ـ دهلیزی به گره دهلیزی ـ بطنی می‌رسانند.
- گزینهٔ ۳: ممکن است محل دوشاخه‌شدن تارهای هادی با مسیرهای دهلیزی اشتباه گرفته شود؛ درحالی‌که رشته‌های هادی پس از گره دهلیزی ـ بطنی، در دیوارهٔ بین دو بطن به مسیرهای راست و چپ تقسیم می‌شوند و این عبارت درست است.
- گزینهٔ ۴: قرارگرفتن هر دو گره در دهلیز راست ممکن است این تصور را ایجاد کند که مسیر هادی مستقیمی به دهلیز چپ وجود ندارد؛ اما یک دسته تار تخصص‌یافته، پیام گره سینوسی ـ دهلیزی را به دهلیز چپ هدایت می‌کند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- متن و شکل شبکهٔ هادی قلب در صفحهٔ ۵۲ را مرور کن؛ به تفاوت «مسیر تارهای تخصص‌یافته» و «گسترش پیام در ماهیچهٔ قلب» توجه داشته باش.
- تارهای هادی دهلیزی مسیرهای مشخصی برای ارتباط دو گره و رساندن پیام به دهلیز چپ دارند؛ لازم نیست خود این تارها در تمام دیوارهٔ دهلیز گسترده باشند.
- در بررسی عبارت‌ها، دقت کن کدام‌یک ویژگیِ انتشار پیام الکتریکی میان یاخته‌های ماهیچه‌ای را به آرایش دسته‌تارهای تخصص‌یافته نسبت داده است.