سوال ۱۱ · زیستشناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۳ نوبت اول · سوال ۱۱ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیستشناسی · زیستشناسی ۱ · فصل ۴: گردش مواد در بدن
در انسان طی یک گردش ششی، خون دو سیاهرگ ششی نسبت به سیاهرگهای ششی دیگر مسیر کوتاهتری را طی میکند تا از طریق منافذی به قلب وارد شود. چند مورد، درباره این منافذ صادق است؟
الف: به گره سینوسی ـ دهلیزی نزدیکاند.
ب: در سطح پشتی قلب قرار دارند.
ج: از منفذ بزرگ سیاهرگ زبرین دورند.
د: در مجاورت دریچهٔ سینی سرخرگ ششی قرار دارند.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
ابتدا باید مشخص کنیم سؤال به منافذ کدام سیاهرگهای ششی اشاره دارد.
گام اول: شناسایی منافذ موردنظر
خونِ برگشتی از ششها از راه سیاهرگهای ششی وارد دهلیز چپ میشود. با توجه به جایگاه قلب و مسیر رگها، دو سیاهرگ ششیِ چپ نسبت به دو سیاهرگ ششیِ راست مسیر کوتاهتری تا محل ورود به دهلیز چپ دارند؛ بنابراین سؤال دربارهٔ منافذ ورود سیاهرگهای ششی چپ است (زیستشناسی ۱، صفحههای ۴۸–۴۹، شکل قلب و رگهای متصل به آن).
گام دوم: بررسی عبارتها
الف) نادرست است. گره سینوسی ـ دهلیزی در دیوارهٔ پشتی دهلیز راست و زیر منفذ بزرگسیاهرگ زبرین قرار دارد؛ اما منافذ موردنظر در سمت چپِ بخش پشتی دهلیز چپاند و به این گره نزدیک نیستند. توجه کنید که «پشتی بودن» دو ساختار، لزوماً به معنای نزدیک بودن آنها نیست (زیستشناسی ۱، صفحهٔ ۵۲).
ب) درست است. سیاهرگهای ششی از سمت پشت به دهلیز چپ میپیوندند؛ پس منافذ موردنظر در سطح پشتی قلب قرار دارند (زیستشناسی ۱، صفحههای ۴۸–۴۹، شکل قلب و رگهای متصل به آن).
ج) درست است. منفذ بزرگسیاهرگ زبرین در بخش بالایی دهلیز راست قرار دارد، درحالیکه منافذ سیاهرگهای ششی چپ در سمت چپ دهلیز چپاند؛ بنابراین از آن منفذ دورند (زیستشناسی ۱، صفحههای ۴۸–۴۹ و ۵۲).
د) نادرست است. دریچهٔ سینی سرخرگ ششی در محل خروج خون از بطن راست به سرخرگ ششی قرار دارد، نه کنار منافذ پشتیِ ورود سیاهرگهای ششی چپ به دهلیز چپ (زیستشناسی ۱، صفحههای ۵۲–۵۳، شکل مراحل چرخهٔ ضربان قلب).
در نتیجه، فقط عبارتهای «ب» و «ج» درستاند و تعداد عبارتهای درست برابر با است.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: این انتخاب از درست دانستن هر چهار عبارت ناشی میشود. منافذ موردنظر پشتیاند، اما نه به گره سینوسی ـ دهلیزی نزدیکاند و نه در مجاورت دریچهٔ سینی سرخرگ ششی قرار دارند.
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانشآموز بهدلیل پشتی بودن گره سینوسی ـ دهلیزی، عبارت «الف» را نیز درست بداند. پشتی بودن دو ساختار بهتنهایی نشانهٔ نزدیکی آنها نیست؛ گره در دهلیز راست است، اما منافذ موردنظر در سمت چپ دهلیز چپاند.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانشآموز فقط پشتی بودن منافذ را تشخیص دهد و دور بودن آنها از منفذ بزرگسیاهرگ زبرین را نادیده بگیرد. این منفذ در دهلیز راست است و از منافذ سیاهرگهای ششی چپ فاصله دارد.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در شکل قلب و رگهای متصل به آن، جای دهلیز چپ و مسیر سیاهرگهای ششیِ هر سمت را مرور کن؛ نزدیکتر بودن هر شش به محل ورود خون اهمیت دارد.
- ابتدا مشخص کن کدام جفت سیاهرگ ششی مسیر کوتاهتری تا دهلیز چپ دارند؛ سپس جای منافذ آنها را در نمای پشتی قلب در نظر بگیر.
- گره سینوسی ـ دهلیزی و منفذ بزرگسیاهرگ زبرین را در سمت راست قلب، و دریچهٔ سینی ششی را در خروجی بطن راست پیدا کن؛ حالا موقعیت هرکدام را با منافذ شناساییشده مقایسه کن.