سوال ۲۱ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۳ نوبت دوم · سوال ۲۱ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۴: گردش مواد در بدن
به‌طور معمول، درصورت بروز تصلب شرائین در کدام‌یک از سرخرگ‌های زیر، خون‌رسانی به گرهٔ سینوسی ـ دهلیزی دستخوش اختلال بیشتری می‌شود؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید ابتدا محل گرهٔ سینوسی ـ دهلیزی و سپس سرخرگ خون‌رسان آن را مشخص کنیم.
۱. تعیین محل گره: گرهٔ سینوسی ـ دهلیزی در دیوارهٔ پشتی دهلیز راست، زیر منفذ بزرگ‌سیاهرگ زبرین قرار دارد و آغازکنندهٔ پیام‌های الکتریکی قلب است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۵۲).
۲. تشخیص رگ خون‌رسان: نیاز غذایی و تنفسی یاخته‌های قلب از خون درون حفره‌های آن تأمین نمی‌شود؛ سرخرگ‌های تاجی، که از آئورت منشعب می‌شوند، خون موردنیاز این یاخته‌ها را می‌رسانند. تصلب شرایین در این رگ‌ها می‌تواند خون‌رسانی به بخش‌های قلب را مختل کند (زیست‌شناسی ۱، صفحه‌های ۴۸–۴۹). گرهٔ سینوسی ـ دهلیزی نیز به خون‌رسانی تاجی نیاز دارد و به‌طور معمول، خون آن از شاخه‌ای از سرخرگ تاجی راست تأمین می‌شود. بنابراین باید توصیف سرخرگ تاجی راست را بیابیم.
۳. تطبیق با شکل دریچه‌ها: در شکل دریچه‌های قلب، محل آغاز سرخرگ تاجی راست از آئورت، در نمای شکل، میان دریچهٔ سینی سرخرگ ششی و دریچهٔ سه‌لختی دیده می‌شود. پس توصیف گزینهٔ سوم به این سرخرگ مربوط است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۴۹، شکل ۴). دقت کنید که «بین دو دریچه» توصیف موقعیت آن در شکل است؛ این سرخرگ از آئورت منشعب می‌شود، نه از سرخرگ ششی.
۴. نتیجه‌گیری: چون خون‌رسان معمول گرهٔ سینوسی ـ دهلیزی شاخه‌ای از سرخرگ تاجی راست است، تصلب شرایین در این سرخرگ، خون‌رسانی گره را بیشتر دچار اختلال می‌کند. قید «به‌طور معمول» نیز مهم است، زیرا الگوی خون‌رسانی تاجی در همهٔ افراد کاملاً یکسان نیست.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز دریچهٔ دولختی را با دریچهٔ ابتدای آئورت اشتباه بگیرد. دریچهٔ دارای دو قطعهٔ آویخته، بین دهلیز و بطن چپ قرار دارد، نه در ابتدای یک سرخرگ؛ دریچه‌های ابتدای آئورت و سرخرگ ششی از نوع سینی‌اند.
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانش‌آموز صرفاً به تاجی بودن رگ توجه کند و محل خون‌رسانی آن را نادیده بگیرد. این توصیف مربوط به سرخرگ تاجی چپ است، درحالی‌که خون‌رسانی گرهٔ سینوسی ـ دهلیزی به‌طور معمول بیشتر به سرخرگ تاجی راست وابسته است.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز از پشتی بودن محل گرهٔ سینوسی ـ دهلیزی نتیجه بگیرد که هر شاخهٔ رو به پشت قلب، خون‌رسان اصلی آن است. توصیف این گزینه به سرخرگ تاجی چپ و شاخهٔ گردش‌کنندهٔ آن به پشت قلب اشاره دارد؛ جهت حرکت یک شاخه به‌تنهایی برای تعیین خون‌رسان گره کافی نیست.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- محل گرهٔ سینوسی ـ دهلیزی را در شکل شبکهٔ هادی قلب به یاد بیاورید؛ سپس به رگ‌های تأمین‌کنندهٔ خون خودِ قلب توجه کنید.
- گرهٔ پیشاهنگ در دهلیز راست قرار دارد. در شکل رگ‌های تاجی و دریچه‌ها، مسیر سرخرگ تاجی راست و چپ و محل آغاز آن‌ها را از هم تشخیص دهید.
- در شکل دریچه‌های قلب، سرخرگ تاجی مربوط به سمت راست را پیدا کنید و جای آغاز آن را نسبت به دریچهٔ خروجی بطن راست و دریچهٔ دهلیزی ـ بطنی راست بسنجید.