سوال ۲۳ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۳ نوبت دوم · سوال ۲۳ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۱: تنظیم عصبی
در خصوص بخشی از مغز انسان که در زیر لوب پس‌سری قرار دارد، کدام مورد صحیح است؟ (فرد در حالت ایستاده و سر در امتداد تنه قرار گرفته است.)
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
گام اول ـ شناسایی بخش موردنظر: در وضعیت توصیف‌شده، بخشی که زیر لوب پس‌سری قرار دارد، «مخچه» است. این جایگاه در نمای نیمرخ مغز دیده می‌شود؛ مخچه همچنین در پشت ساقهٔ مغز قرار دارد (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۰، شکل ۱۴؛ صفحهٔ ۱۱).
گام دوم ـ ارتباط ساختار با کار: مخچه در حفظ تعادل و تنظیم وضعیت بدن نقش دارد. این بخش، پیام‌های دریافتی از دیگر بخش‌های مغز، نخاع و اندام‌های حسی را بررسی می‌کند و با همکاری مغز و نخاع، فعالیت ماهیچه‌ها را برای انجام حرکات هماهنگ تنظیم می‌کند. بنابراین، همکاری مخچه با نیمکره‌های مخ و نخاع در تنظیم حرکات بدن، همان ویژگی بیان‌شده در گزینهٔ اول است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۱).
گام سوم ـ بررسی سایر گزینه‌ها: گنبدی‌شدن دیافراگم و استراحت ماهیچه‌های بین‌دنده‌ای خارجی از رویدادهای بازدم آرام‌اند و نباید آن‌ها را با نقش مخچه در هماهنگی حرکت یکسان دانست؛ مرکز اصلی تنظیم تنفس بصل‌النخاع است. مرکز انعکاس‌های سرفه و عطسه نیز بصل‌النخاع است، پس گزینه‌های دوم و سوم ویژگی مخچه را بیان نمی‌کنند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۱). همچنین یادگیری، تفکر و عملکرد هوشمندانه به قشر مخ مربوط‌اند، نه مخچه؛ بنابراین گزینهٔ چهارم نیز نادرست است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۰).
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است به‌دلیل اشاره به ماهیچه‌ها، تنظیم تنفس را با هماهنگی حرکات بدن اشتباه بگیرید. گنبدی‌شدن دیافراگم و استراحت ماهیچه‌های بین‌دنده‌ای خارجی مربوط به بازدم آرام است؛ مرکز اصلی تنظیم تنفس بصل‌النخاع است، نه مخچه.
- گزینهٔ ۳: این گزینه با یادآوری نقش حفاظتی انعکاس‌ها ممکن است درست به نظر برسد؛ اما مرکز انعکاس‌های سرفه و عطسه، که به خروج مواد خارجی از مجاری تنفسی کمک می‌کنند، بصل‌النخاع است، نه مخچه.
- گزینهٔ ۴: ممکن است جایگاه لوب پس‌سری در مخ باعث شود ویژگی‌های مخ را به بخش زیر آن نسبت دهید. یادگیری، تفکر و عملکرد هوشمندانه به پردازش نهایی اطلاعات در قشر مخ مربوط‌اند، نه مخچه.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ابتدا در نمای نیمرخ مغز، جایگاه بخش‌های اصلی را نسبت به لوب پس‌سری به یاد بیاورید؛ شکل لوب‌های مخ در صفحهٔ ۱۰ راهگشاست.
- بخش موردنظر پشت ساقهٔ مغز قرار دارد؛ کار آن را از وظایف بصل‌النخاع در تنفس و انعکاس‌های تنفسی جدا کنید.
- برای حفظ تعادل هنگام حرکت، اطلاعات اندام‌های حسی باید بررسی و فعالیت ماهیچه‌ها هماهنگ شود؛ گزینه‌ها را از نظر اشاره به این نقش مقایسه کنید.