سوال ۱۰ زیست کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت اول با پاسخ تشریحی

صورت سؤال عبارت «نادرست» را می‌خواهد. یاختهٔ عصبی حرکتی این انعکاس، پیام را به ماهیچهٔ اسکلتی می‌رساند و مرکز تنظیم انعکاس عقب کشیدن دست، نخاع است؛ اما برای پاسخ، باید پروتئین‌های غشای نورون را با هم مقایسه کنیم (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۶–۱۷).

۱. بررسی گزینهٔ اول: پتاسیم هم از کانال‌های پروتئینی عبور می‌کند و هم به کمک پمپ سدیم ـ پتاسیم جابه‌جا می‌شود. عبور از کانال‌ها به مصرف مستقیم انرژی زیستی نیاز ندارد، اما پمپ از انرژی $\mathrm{ATP}$ استفاده می‌کند. بنابراین فقط بعضی از پروتئین‌های عبوردهندهٔ پتاسیم انرژی مصرف می‌کنند و این گزینه درست است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۴–۵).

۲. بررسی گزینهٔ دوم: عبارت «همهٔ پروتئین‌هایی که سدیم را جابه‌جا می‌کنند» علاوه بر کانال‌های سدیمی، پمپ سدیم ـ پتاسیم را نیز دربرمی‌گیرد. این پمپ در هر چرخه، $3$ یون سدیم را از یاخته خارج و $2$ یون پتاسیم را وارد آن می‌کند؛ پس پروتئینی است که سدیم را جابه‌جا می‌کند، ولی مانع عبور پتاسیم از خودش نیست و آن را نیز انتقال می‌دهد. بنابراین تعمیم ویژگی کانال اختصاصی سدیم به همهٔ پروتئین‌های جابه‌جاکنندهٔ سدیم نادرست است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۴–۵).

۳. بررسی گزینهٔ سوم: باید «باز بودن» را از «باز شدن» جدا کنیم. کانال‌های نشتی از قبل باز هستند؛ در مقابل، هنگام ایجاد پتانسیل عمل، کانال‌های دریچه‌دار سدیمی باز می‌شوند و ورود سدیم را افزایش می‌دهند. پس همهٔ کانال‌های عبوردهندهٔ سدیم در آن هنگام باز نمی‌شوند و این گزینه درست است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۴–۶).

۴. بررسی گزینهٔ چهارم: کانال‌های پتاسیمی و پمپ سدیم ـ پتاسیم، همگی در سراسر عرض غشا قرار دارند؛ زیرا انتقال پتاسیم را از یک سوی غشا به سوی دیگر انجام می‌دهند. شکل‌های کانال نشتی و پمپ نیز این جایگاه را نشان می‌دهند؛ بنابراین این گزینه درست است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۴–۵، شکل ۵).

پاسخ: گزینهٔ ۲