سوال ۳۰ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۳ نوبت اول · سوال ۳۰ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۱: تنظیم عصبی
بخشی از مغز گوسفند که کف بطن چهارم را می‌سازد، چه مشخصه‌ای دارد؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، ابتدا باید بخش مورد نظر را از روی جایگاه بطن چهارم بشناسیم و سپس ویژگی آن را بررسی کنیم.
۱. شناسایی ساختار: در تصاویر تشریح مغز گوسفند، بطن چهارم در فاصلهٔ مخچه و ساقهٔ مغز دیده می‌شود. کف این بطن در سمت پل مغزی و بصل‌النخاع قرار دارد؛ در این سؤال، بصل‌النخاع بخش مورد نظر است. بنابراین نباید خود مخچه را سازندهٔ کف بطن در نظر گرفت (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۴–۱۵).
۲. شناسایی مرکز هماهنگی حرکت‌ها: مخچه با دریافت و بررسی پیام‌های بخش‌های دیگر مغز، نخاع و اندام‌های حسی، به هماهنگی فعالیت ماهیچه‌ها و حرکت‌های بدن کمک می‌کند و در حفظ وضعیت و تعادل بدن نقش دارد. پس منظور گزینهٔ اول از مرکز هماهنگ‌کننده، مخچه است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۰–۱۱).
۳. بررسی موقعیت: در نمای تشریحی مغز گوسفند، بصل‌النخاع زیر مخچه قرار می‌گیرد؛ بنابراین ویژگی مکانی بیان‌شده در گزینهٔ اول با بخش مورد نظر مطابقت دارد (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۴–۱۵).
نکتهٔ مهم این است که سؤال دربارهٔ «جایگاه» این بخش نیز می‌تواند پاسخ داده شود، نه فقط کار آن؛ هماهنگی حرکت‌ها کار مخچه است، اما قرارگرفتن زیر مخچه، ویژگی بخش مورد سؤال است.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است با دیدن عبارت «رفتارهای احساسی»، نقش بخش‌های مختلف مغز را با هم اشتباه بگیرید. برانگیختن این رفتارها به سامانهٔ کناره‌ای، به‌ویژه بادامه، مربوط است، نه بصل‌النخاع.
- گزینهٔ ۳: این گزینه با یادآوری نقش ساقهٔ مغز در دریافت و پردازش پیام‌ها ممکن است درست به نظر برسد؛ اما نقش در شنوایی، بینایی و حرکت، ویژگی مغز میانی است، نه بصل‌النخاع.
- گزینهٔ ۴: ممکن است تنظیم فعالیت‌های حیاتی را به‌طور کلی به بصل‌النخاع نسبت دهید؛ اما تنظیم تشنگی، گرسنگی و خواب به هیپوتالاموس مربوط است. بصل‌النخاع در تنظیم فعالیت‌هایی مانند تنفس، فشار خون و ضربان قلب نقش دارد.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- شکل‌ها و مراحل تشریح مغز گوسفند در فعالیت تشریح مغز را مرور کن؛ ابتدا باید ساختار مجاور کف بطن چهارم را شناسایی کنی.
- بطن چهارم را با بطن سوم اشتباه نگیر؛ برای یافتن کف آن، بخش‌های ساقهٔ مغز در مجاورت مخچه را بررسی کن.
- بصل‌النخاع در تشکیل کف این بطن سهم دارد. اکنون جایگاه آن را نسبت به بخشی که تعادل و هماهنگی حرکت‌ها را تنظیم می‌کند، در شکل نیم‌رخ مغز بررسی کن.