سوال ۴۵ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۵ · سوال ۴۵ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۱: تنظیم عصبی
فرض کنید مغز گوسفند را طوری در ظرف تشریح قرار داده‌ایم که سطح پشتی آن را می‌توانید ببینید. درخصوص رابط سفید رنگی که در بخش عمیق‌تری از بزرگ‌ترین رابط میان دو نیمکرهٔ مخ قرار دارد و به آن بسیار نزدیک است و به هنگام تشریح مغز قابل رؤیت می‌شود، چند مورد زیر درست است؟
الف: در دو طرف آن بطن‌های مغز قرار دارند.
ب: در بالای محل پردازش اولیهٔ اطلاعات بینایی قرار دارد.
ج: دقیقاً بالای مرکز اصلی تنظیم‌کنندهٔ تنفس واقع شده است.
د: به دو برجستگی بزرگ مغز میانی چسبیده است.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. شناسایی رابط موردنظر
بزرگ‌ترین رابط میان دو نیمکرهٔ مخ، رابط پینه‌ای است. در فعالیت تشریح، با ایجاد برش در جلوی آن و بیشترکردن فاصلهٔ نیمکره‌ها، رابط سه‌گوش در زیر آن دیده می‌شود؛ بنابراین موضوع سؤال «رابط سه‌گوش» است (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۱۴–۱۵).
۲. بررسی عبارت‌ها
الف) درست است. در دو طرف رابط‌های پینه‌ای و سه‌گوش، فضای بطن‌های جانبی، یعنی بطن‌های اول و دوم، قرار دارد. این رابطه در مراحل تشریح کتاب بیان شده است (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۱۴–۱۵).
ب) درست است. پردازش اولیهٔ اطلاعات بینایی در تالاموس انجام می‌شود؛ نباید آن را با پردازش نهایی در قشر مخ اشتباه گرفت. در تشریح نیز با برش طولی رابط سه‌گوش، تالاموس‌ها در زیر آن نمایان می‌شوند؛ پس رابط سه‌گوش بالای این محل قرار دارد (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۱۴–۱۵). کتاب، قشر مخ را جایگاه پردازش نهایی اطلاعات ورودی معرفی می‌کند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۰).
ج) نادرست است. مرکز اصلی تنظیم تنفس در بصل‌النخاع قرار دارد (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۱۰–۱۱). مطابق آرایش بخش‌های مغز، رابط سه‌گوش دقیقاً بالای بصل‌النخاع نیست؛ ساختاری که مستقیماً زیر این رابط مشاهده می‌شود، تالاموس است. بنابراین قید «دقیقاً» این عبارت را نادرست می‌کند.
د) نادرست است. برجستگی‌های چهارگانه بخشی از مغز میانی‌اند (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۱۰–۱۱). رابط سه‌گوش به دو برجستگی بزرگ آن‌ها نچسبیده است؛ در نمای تشریح باید این رابط را از اپی‌فیزِ مجاور برجستگی‌ها تفکیک کرد (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۱۴–۱۵).
۳. جمع‌بندی
فقط عبارت‌های «الف» و «ب» درست‌اند؛ در نتیجه دو مورد درست است.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است فقط عبارت «الف» را درست بدانید و محل پردازش اولیهٔ اطلاعات بینایی را با قشر بینایی اشتباه بگیرید. عبارت «ب» نیز درست است؛ زیرا تالاموس‌ها زیر رابط سه‌گوش قرار دارند.
- گزینهٔ ۳: ممکن است علاوه بر دو عبارت درست، عبارت «ج» را هم بپذیرید. اما بالاتر بودن یک ساختار به معنای قرارگرفتن آن «دقیقاً بالای» بصل‌النخاع نیست و این توصیف برای رابط سه‌گوش درست نیست.
- گزینهٔ ۴: این انتخاب می‌تواند حاصل اشتباه‌گرفتن مجاورت با اتصال و بی‌توجهی به قید «دقیقاً» باشد. رابط سه‌گوش نه دقیقاً بالای مرکز اصلی تنظیم تنفس قرار دارد و نه به دو برجستگی بزرگ مغز میانی چسبیده است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- مراحل مشاهدهٔ بخش‌های درونی مغز در فعالیت تشریح را مرور کنید: پس از کنارزدن رابط پینه‌ای، کدام رابط سفیدرنگ در عمق آن دیده می‌شود؟
- پس از شناسایی رابط، به دو رابطهٔ مکانی توجه کنید: فضای دو طرف آن و ساختارهایی که با برش طولی آن در زیرش دیده می‌شوند. پردازش اولیهٔ بینایی را با پردازش نهایی در قشر مخ اشتباه نگیرید.
- برای ارزیابی دو عبارت آخر، ابتدا مرکز اصلی تنظیم تنفس را مشخص کنید؛ سپس در شکل تشریح، رابط موردنظر را از اپی‌فیز و برجستگی‌های چهارگانه تفکیک کنید. «دقیقاً بالای» و «چسبیده به» از صرفِ نزدیکی دقیق‌ترند.