سوال ۳۵ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۳ نوبت اول · سوال ۳۵ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۱: تنظیم عصبی
درصورتی‌که مغز گوسفند را طوری در ظرف تشریح قرار دهیم که شیار بین دو نیمکره مخ به سمت بالا باشد، درخصوصِ محلی که در آن بخشی از آسه (اکسون)های عصب بینایی یک چشم به نیمکره مخ مقابل می‌رود، کدام مورد صادق است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، ابتدا باید ساختار موردنظر را شناسایی و سپس جهت قرارگیری مغز را مشخص کنیم.
۱. شناسایی محل: بخشی از آسه‌های عصب بینایی هر چشم در «چلیپا یا کیاسمای بینایی» به سمت مقابل می‌روند؛ بنابراین سؤال دربارهٔ کیاسمای بینایی است. این ساختار در شکل سطح شکمی مغز گوسفند مشخص شده است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۴–۱۵).
۲. تعیین جهت مغز: وقتی شیار بین دو نیمکرهٔ مخ رو به بالا باشد، سطح پشتی مغز رو به بالا و سطح شکمی آن رو به کف ظرف است. این همان وضعیت مشاهدهٔ سطح پشتی در فعالیت تشریح مغز است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۴–۱۵).
۳. مقایسهٔ جایگاه دو ساختار: کیاسمای بینایی در سطح شکمی مغز قرار دارد، درحالی‌که اپی‌فیز در بخش پشتی‌تر مغز جای گرفته است. بنابراین در وضعیت توصیف‌شده، کیاسمای بینایی نسبت به اپی‌فیز پایین‌تر و به کف ظرف نزدیک‌تر است؛ پس گزارهٔ گزینهٔ سوم درست است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۴–۱۵).
۴. بررسی تمایز مهم: ارتباط یک ساختار با بینایی، به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که آن ساختار بخشی از مغز میانی است. کتاب، برجستگی‌های چهارگانه را جزء مغز میانی معرفی می‌کند، نه کیاسمای بینایی را (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۰–۱۱).
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: دیدن لوب‌های بویایی و کیاسمای بینایی در نمای شکمی ممکن است باعث این انتخاب شود؛ اما دیده‌شدن در یک نما به معنی مجاورت نیست. لوب‌های بویایی در بخش جلویی مغز قرار دارند و مجاور کیاسمای بینایی نیستند.
- گزینهٔ ۲: نقش مغز میانی در بینایی ممکن است با محل تقاطع رشته‌های عصب بینایی اشتباه گرفته شود. برجستگی‌های چهارگانه جزئی از مغز میانی‌اند، اما کیاسمای بینایی جزء مغز میانی نیست.
- گزینهٔ ۴: ممکن است عبور پیام‌های بینایی از کیاسما با پردازش اولیهٔ آنها اشتباه گرفته شود. محل پردازش اولیهٔ اطلاعات بینایی تالاموس است؛ کیاسما در مجاورت مستقیم تالاموس نیست و در ناحیهٔ شکمیِ هیپوتالاموس قرار دارد.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ابتدا نام ساختاری را به یاد آورید که در آن فقط بخشی از آسه‌های عصب بینایی هر چشم به سمت مقابل می‌روند؛ شکل سطح شکمی مغز در فعالیت تشریح را مرور کنید.
- بالا بودن شیار بین دو نیمکره یعنی سطح پشتی مغز رو به بالاست؛ پس ساختارهای سطح شکمی به سمت کف ظرف قرار می‌گیرند.
- در شکل‌های فعالیت تشریح، جایگاه اپی‌فیز را در بخش پشتی و جایگاه محل تقاطع آسه‌های بینایی را در سطح شکمی پیدا کنید؛ اکنون ارتفاع این دو را در وضعیت داده‌شده مقایسه کنید.