سوال ۳۶ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۳ نوبت اول · سوال ۳۶ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۷: جذب و انتقال مواد در گیاهان
ویژگی مشترک یاخته‌های درون پوست (آندودرم) و یاخته‌های لایة ریشه‌زایی که در منطقة ریشة گیاه ادریسی قرار دارند، کدام مورد یا موارد زیر است؟
الف: به ناحیة پوست ریشه تعلق دارند.
ب: در فرایند بارگیری چوبی نقش دارند.
ج: می‌توانند مواد را به روش سیمپلاستی انتقال دهند.
د: در دیوارة آن‌ها منحصراً پکتین و رشته‌های سلولزی وجود دارد.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای یافتن ویژگی مشترک، باید هر عبارت دربارهٔ هر دو نوع یاخته درست باشد.
الف) نادرست است. درون‌پوست، داخلی‌ترین لایهٔ پوست ریشه است؛ اما لایهٔ ریشه‌زا در سمت داخلی درون‌پوست و در بخش بیرونی استوانهٔ آوندی قرار دارد. بنابراین فقط درون‌پوست به پوست تعلق دارد، نه هر دو لایه. این جایگاه‌ها در شکل مسیرهای انتقال مواد در ریشه مشخص‌اند (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۱۰۶).
ب) درست است. انتقال مواد به آوندهای چوبی و آماده‌شدن آن‌ها برای جابه‌جایی در مسیرهای طولانی، «بارگیری چوبی» نام دارد. درون‌پوست با کنترل عبور مواد و لایهٔ ریشه‌زا با قرارگرفتن در مسیر انتقال مواد به آوندهای چوبی، در این فرایند نقش دارند. پس بارگیری چوبی را نباید فقط به خود یاخته‌های آوند چوبی نسبت داد (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۱۰۶).
ج) درست است. انتقال سیمپلاستی یعنی حرکت مواد از پروتوپلاست یک یاخته به یاختهٔ مجاور از راه پلاسمودسم‌ها. یاخته‌های زندهٔ درون‌پوست و لایهٔ ریشه‌زا می‌توانند مواد را از این مسیر منتقل کنند. نوار کاسپاری مانع مسیر آپوپلاستی است و نباید آن را مانع انتقال سیمپلاستی دانست (زیست‌شناسی ۱، صفحه‌های ۱۰۵ و ۱۰۶).
د) نادرست است. برای رد مشترک‌بودن این ویژگی، کافی است دیوارهٔ درون‌پوست را بررسی کنیم: دیواره‌های جانبی این یاخته‌ها دارای نوار کاسپاری از جنس سوبرین یا چوب‌پنبه‌اند؛ بنابراین مواد دیوارهٔ آن‌ها به پکتین و رشته‌های سلولزی محدود نیست (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۱۰۶).
در نتیجه، فقط عبارت‌های «ب» و «ج» ویژگی مشترک دو نوع یاخته‌اند.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است با یادآوری سلولز و پکتینِ دیوارهٔ یاخته‌های گیاهی، عبارت «د» را درست بدانید؛ اما وجود سوبرین در نوار کاسپاریِ درون‌پوست، واژهٔ «منحصراً» را نقض می‌کند.
- گزینهٔ ۳: این انتخاب از یکی دانستن جایگاه درون‌پوست و لایهٔ ریشه‌زا و نیز نادیده گرفتن سوبرین ناشی می‌شود. لایهٔ ریشه‌زا جزو استوانهٔ آوندی است، نه پوست؛ همچنین دیوارهٔ درون‌پوست فقط از پکتین و سلولز تشکیل نشده است.
- گزینهٔ ۴: ممکن است به دلیل مجاورت لایهٔ ریشه‌زا با درون‌پوست، هر دو را متعلق به پوست بدانید. با اینکه عبارت‌های «ب» و «ج» درست‌اند، عبارت «الف» نادرست است؛ زیرا لایهٔ ریشه‌زا در بخش بیرونی استوانهٔ آوندی قرار دارد.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- جایگاه درون‌پوست و لایهٔ ریشه‌زا را در شکل مقطع ریشه مرور کنید؛ سپس مسیر رسیدن آب و مواد معدنی به آوند چوبی را دنبال کنید.
- درون‌پوست مرز داخلی پوست است، اما لایهٔ ریشه‌زا در سمت داخلی آن قرار دارد. مجاورت دو لایه لزوماً به معنی تعلق هر دو به پوست نیست.
- برای بررسی دو عبارت دیگر، به ارتباط یاخته‌های زنده از راه پلاسمودسم و وجود سوبرین در نوار کاسپاری توجه کنید؛ به‌ویژه واژهٔ «منحصراً» را جدی بگیرید.