سوال ۱۵ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت اول · سوال ۱۵ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۷: جذب و انتقال مواد در گیاهان
در ارتباط با انتقال مواد موردِنیاز درخت بلوط، کدام مورد نادرست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
چون سؤال عبارت «نادرست» را می‌خواهد، باید گزاره‌ای را پیدا کنیم که با سازوکار انتقال مواد در گیاه ناسازگار است.
۱. بررسی گزینهٔ ۱: آب از سطح مرطوب یاخته‌های میان‌برگ تبخیر می‌شود و به شکل بخار به فضاهای بین‌یاخته‌ای، از جمله فضاهای میان یاخته‌های میان‌برگ اسفنجی، وارد می‌شود. سپس بخار آب عمدتاً از راه روزنه‌ها از برگ خارج می‌شود. این مراحل در شکل حرکت شیرهٔ خام تحت تأثیر مکش تعرقی نشان داده شده‌اند؛ پس این گزینه درست است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۱۰۷–۱۰۸).
۲. بررسی گزینهٔ ۲: مسیر سیمپلاستی شامل حرکت مواد در پروتوپلاست یاخته‌ها و عبور آنها از پلاسمودسم‌هاست (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۱۰۵). عناصر رسانای بالغ آوند چوبی مرده‌اند و پروتوپلاست زنده ندارند؛ بنابراین یون‌ها برای ورود به فضای درونی این عناصر، باید از سیمپلاست یاخته‌های زندهٔ ریشه خارج شوند. پس این گزینه نیز درست است.
۳. بررسی گزینهٔ ۳: درون‌پوست ریشه به کمک نوار کاسپاری، مسیر آپوپلاستی را مسدود می‌کند و عبور مواد به استوانهٔ آوندی را تحت کنترل غشای یاخته‌های زنده قرار می‌دهد. این سد همچنین مانع برگشت آپوپلاستی آب و یون‌ها از استوانهٔ آوندی به سمت پوست ریشه و یاخته‌های تار کشنده می‌شود. بنابراین گزینهٔ ۳ درست است.
۴. بررسی گزینهٔ ۴: برخلاف آوند چوبی، حرکت شیرهٔ پرورده در آوند آبکش از سیتوپلاسم یاخته‌های زنده و از یک یاخته به یاختهٔ دیگر انجام می‌شود (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۱۱۰–۱۱۱). همچنین در الگوی جریان فشاری، بارگیری مواد آلی در محل منبع و باربرداری آنها در محل مصرف با انتقال فعال انجام می‌شود (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۱۱۱). بنابراین نمی‌توان انتقال شیرهٔ پرورده را مستقل از زنده‌بودن یاخته‌های آبکشی دانست و ادعا کرد که پس از کشته‌شدن آنها همچنان ادامه می‌یابد. این گزینه نادرست است.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است تصور کنید آب در فضای بین‌یاخته‌ای برگ نیز فقط به شکل مایع حرکت می‌کند. اما آب از سطح مرطوب یاخته‌های میان‌برگ تبخیر می‌شود و به شکل بخار وارد فضای بین‌یاخته‌ای می‌شود؛ بنابراین این عبارت درست است.
- گزینهٔ ۲: ممکن است مسیر سیمپلاستی را تا درون عناصر آوند چوبی پیوسته بدانید. اما عناصر رسانای بالغ آوند چوبی پروتوپلاست زنده ندارند؛ پس یون‌ها هنگام ورود به آنها، از مسیر سیمپلاستی خارج شده‌اند و عبارت درست است.
- گزینهٔ ۳: ممکن است نقش درون‌پوست را فقط کنترل ورود مواد به استوانهٔ آوندی بدانید. درحالی‌که سد ایجادشده در درون‌پوست، مانع برگشت آپوپلاستی آب و یون‌ها به سمت پوست ریشه نیز می‌شود؛ بنابراین این عبارت درست است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- تفاوت ساختار یاخته‌های رسانای آوند چوبی و آبکش و توضیح کتاب دربارهٔ چگونگی حرکت شیرهٔ پرورده را به یاد بیاورید.
- در بررسی مسیر سیمپلاستی، وجود پروتوپلاست را در نظر بگیرید؛ در بررسی انتقال آبکشی نیز به نقش زنده‌بودن یاخته‌ها توجه کنید.
- در الگوی جریان فشاری، بارگیری و باربرداری مواد آلی با انتقال فعال انجام می‌شود. بررسی کنید کدام ادعا با این نیاز و عبور شیره از سیتوپلاسم سازگار نیست.