سوال ۱۲ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت اول · سوال ۱۲ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۳ · فصل ۷: فناوری‌های نوین زیستی
درخصوص مهندسی ژنتیک و فناوری مهندسی پروتئین، کدام مورد نادرست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای یافتن عبارت نادرست، باید دو نکته را جداگانه بررسی کنیم: اثر داروهای پروتئینی بر دستگاه ایمنی و امکان تغییر ویژگی‌های پروتئین با مهندسی پروتئین.
۱. بررسی گزینهٔ اول: این عبارت با واژهٔ «هر» ادعا می‌کند تمام پروتئین‌های درمانی پاسخ ایمنی شدید ایجاد می‌کنند. درحالی‌که کتاب در بخش تولید دارو توضیح می‌دهد داروهای حاصل از فناوری دنای نوترکیب، برخلاف فراورده‌های مشابهِ تهیه‌شده از منابع غیرانسانی، پاسخ ایمنی ایجاد نمی‌کنند و انسولین را نمونه‌ای از این داروها معرفی می‌کند. بنابراین، تعمیمِ ایجاد پاسخ ایمنی شدید به همهٔ پروتئین‌های درمانی نادرست است (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۱۰۲).
۲. بررسی گزینهٔ دوم: توالی آمینواسیدها در شکل‌گیری ساختار فضایی پروتئین نقش دارد و تغییر این ساختار می‌تواند عملکرد آن را تغییر دهد. پس تغییرات گسترده در توالی آمینواسیدها می‌تواند شکل و عملکرد پروتئین را دگرگون کند؛ این گزینه در چارچوب سؤال درست است. البته از این نکته نباید نتیجه گرفت که هر تغییر کوچک در توالی، الزاماً عملکرد را تغییر می‌دهد (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۹۷).
۳. بررسی گزینهٔ سوم: در مهندسی پروتئین می‌توان با تغییر هدفمند توالی آمینواسیدها، ویژگی‌های پروتئین را بهبود داد. کتاب افزایش پایداری پروتئین را از اصلاحات مفید این فناوری می‌داند؛ بنابراین افزایش پایداری یک داروی پروتئینی امکان‌پذیر است و این گزینه درست است (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۹۷).
۴. بررسی گزینهٔ چهارم: کتاب تغییر در رمز یک یا چند آمینواسید را در دستهٔ تغییرات جزئی مهندسی پروتئین قرار می‌دهد. نمونهٔ آن نیز جایگزینی یک آمینواسید در اینترفرونِ ساخته‌شده با مهندسی ژنتیک است. بنابراین ایجاد تغییر جزئی در پروتئین از این راه امکان‌پذیر است (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۹۷).
در نتیجه، عبارت نادرست همان ادعای همگانی دربارهٔ ایجاد پاسخ ایمنی شدید توسط پروتئین‌های درمانی است.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است با توجه به واژهٔ «ممکن است» در توضیح کتاب، این عبارت را نادرست بدانید؛ اما در چارچوب سؤال، تغییرات گستردهٔ توالی آمینواسیدها می‌تواند شکل و عملکرد پروتئین را دگرگون کند و این همان مبنای مهندسی پروتئین است.
- گزینهٔ ۳: ممکن است تصور کنید پایداری پروتئین ویژگی ثابتی است؛ درحالی‌که یکی از اهداف مهندسی پروتئین، افزایش پایداری آن با تغییر توالی آمینواسیدهاست. بنابراین ساخت داروی پروتئینی با پایداری بیشتر امکان‌پذیر است.
- گزینهٔ ۴: ممکن است تغییر در رمز آمینواسید را فقط مربوط به مهندسی ژنتیک بدانید و ارتباط آن را با مهندسی پروتئین نادیده بگیرید؛ اما کتاب تغییر رمز یک یا چند آمینواسید را از مصادیق تغییر جزئی در مهندسی پروتئین معرفی می‌کند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در بخش کاربرد زیست‌فناوری در پزشکی، تفاوت داروهای حاصل از دنای نوترکیب با فراورده‌های مشابهِ تهیه‌شده از منابع غیرانسانی را مرور کنید.
- سؤال عبارت نادرست را می‌خواهد؛ ادعای فراگیر دربارهٔ واکنش ایمنی به پروتئین‌های درمانی را با توضیح کتاب دربارهٔ داروهای نوترکیب مقایسه کنید.
- انسولین انسانیِ تولیدشده با مهندسی ژنتیک را به‌عنوان یک مثال بررسی کنید: آیا توضیح کتاب دربارهٔ آن، تعمیم ایجاد واکنش ایمنی شدید به تمام پروتئین‌های درمانی را تأیید می‌کند؟