سوال ۱۴۶ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۱ · سوال ۱۴۶ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۳ · فصل ۷: فناوری‌های نوین زیستی
چند مورد، از اهداف روشهای معمول در زیستفناوری است؟
- تشخیص ژنهای جهشیافته در بیماران
- افزایش تمایل آنزیم برای اتصال به پیشماده
- بررسی دنا (DNA)ی یک جاندار سنگوارهشده
- افزایش پایداری نوعی محصول ژنی با استفاده از نوعی جهش
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید هر مورد را در گسترهٔ زیستفناوری بررسی کنیم، نه فقط در چارچوب تولید فراورده‌های دارویی. کتاب، زیستفناوری را حوزه‌ای شامل روش‌هایی مانند مهندسی ژنتیک، مهندسی پروتئین و مهندسی بافت معرفی می‌کند؛ بنابراین بهبود ویژگی‌های محصولات نیز در این حوزه قرار می‌گیرد (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۹۲).
مورد نخست: درست است. شناسایی ژنهای جهشیافته یکی از کاربردهای تشخیصی زیستفناوری است. کتاب به‌طور مشخص، تشخیص ژنهای جهشیافته در بیماران مستعد سرطان را از کاربردهای این فناوری می‌داند (زیست‌شناسی ۳، صفحه‌های ۱۰۴–۱۰۵).
مورد دوم: درست است. آنزیم‌ها دارای جایگاه فعال‌اند و ویژگی‌های ساختاری این جایگاه بر اتصال پیشماده اثر می‌گذارد. در مهندسی پروتئین می‌توان با ایجاد تغییرات مناسب در ساختار آنزیم، ویژگی‌های عملکردی آن، از جمله تمایل به اتصال به پیشماده، را بهبود داد. مهندسی پروتئین نیز از روشهای زیستفناوری است (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۹۲).
مورد سوم: درست است. کاربرد زیستفناوری به جانداران زندهٔ کنونی محدود نیست؛ بررسی دنای باقی‌مانده از جانداران گذشته نیز از کاربردهای پژوهشی آن است. کتاب صریحاً مطالعهٔ دنای سنگواره‌ها را در شمار کاربردهای زیستفناوری آورده است (زیست‌شناسی ۳، صفحه‌های ۱۰۴–۱۰۵).
مورد چهارم: درست است. جهش الزاماً اثر نامطلوب ندارد. ایجاد جهش مناسب در ژن می‌تواند با تغییر توالی آمینواسیدی و ساختار محصول پروتئینی، پایداری آن را افزایش دهد. چنین کاری نمونه‌ای از بهبود محصول با روشهای مهندسی ژنتیک و مهندسی پروتئین است که در گسترهٔ زیستفناوری قرار می‌گیرند (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۹۲). البته هر جهشی چنین اثری ندارد و باید تغییر مناسب ایجاد و انتخاب شود.
پس هر چهار مورد از اهداف یا کاربردهای روشهای زیستفناوری هستند.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز زیستفناوری را فقط به تشخیص بیماری محدود کند و تنها مورد نخست را بپذیرد؛ درحالی‌که مطالعهٔ دنای سنگواره‌ها و بهبود ویژگی‌های پروتئین‌ها نیز در گسترهٔ زیستفناوری قرار دارند.
- گزینهٔ ۲: ممکن است فقط دو کاربرد مربوط به بررسی دنا، یعنی تشخیص ژن جهشیافته و مطالعهٔ دنای سنگواره، شمرده شوند. این برداشت، مهندسی پروتئین و نقش آن در بهبود اتصال آنزیم به پیشماده و افزایش پایداری پروتئین را نادیده می‌گیرد.
- گزینهٔ ۳: ممکن است مورد آخر با این تصور حذف شود که جهش همواره زیان‌آور است. اما می‌توان با ایجاد و انتخاب جهش مناسب، محصول ژنیِ پروتئینی با ویژگی مطلوب‌تر، از جمله پایداری بیشتر، به دست آورد.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- تعریف زیستفناوری را در گفتار نخست مرور کنید: این حوزه فقط مهندسی ژنتیک نیست و مهندسی پروتئین را نیز دربرمی‌گیرد.
- موارد را به دو گروه تقسیم کنید: کاربردهای بررسی دنا و کاربردهای بهبود ویژگی‌های پروتئین. برای گروه نخست، بخش تشخیص بیماری و مطالعهٔ دنای سنگواره‌ها را به یاد آورید.
- دربارهٔ موارد مربوط به پروتئین، بررسی کنید که آیا تغییر مناسب در ژن و در پی آن تغییر ساختار پروتئین می‌تواند اتصال به پیشماده یا پایداری آن را بهبود دهد؛ جهش را الزاماً زیان‌آور در نظر نگیرید.