سوال ۱۴۵ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۱ · سوال ۱۴۵ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۲: گوارش و جذب مواد
کدام مورد، برای تکمیل عبارت زیر مناسب است؟
«ترشحات بزرگ‌ترین غدهٔ بزاقی انسان، ...............»
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای تکمیل عبارت، ابتدا باید غدهٔ موردنظر را شناسایی کنیم و سپس مسیر خروج ترشحات آن را بررسی کنیم.
گام اول ـ شناسایی غده: کتاب سه جفت غدهٔ بزاقی بزرگ را معرفی می‌کند: بناگوشی، زیرآرواره‌ای و زیرزبانی. در میان آن‌ها، غدهٔ بناگوشی بزرگ‌ترین است؛ بنابراین سؤال دربارهٔ ترشحات این غده است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۲۰، شکل ۶).
گام دوم ـ دنبال کردن مجرا: با بررسی شکل غده‌های بزاقی می‌بینیم که مجرای غدهٔ بناگوشی به سمت دهان می‌رود و در دیوارهٔ جانبی آن، نزدیک دندان‌های فک بالا، باز می‌شود. پس بزاق این غده از همین محل وارد حفرهٔ دهان می‌شود، نه از زیر زبان (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۲۰، شکل ۶).
در نتیجه، عبارت درست باید به خروج ترشحات بناگوشی از مجرایی در نزدیکی دندان‌های فک بالا اشاره کند.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز مرکز تنظیم ترشح بزاق را با بالاترین بخش ساقهٔ مغز اشتباه بگیرد؛ اما مرکز تنظیم این انعکاس در بصل‌النخاع است، نه مغز میانی.
- گزینهٔ ۲: تماس غذا با دهان می‌تواند ترشح بزاق را تحریک کند، اما واژهٔ «همواره» این گزینه را نادرست می‌کند؛ محرک‌های شرطی، مانند دیدن غذای دلخواه یا فکر کردن به آن، نیز می‌توانند موجب ترشح بزاق شوند.
- گزینهٔ ۳: این گزینه از اشتباه گرفتن مجرای غدهٔ بناگوشی با مجراهای غده‌های زیرآرواره‌ای و زیرزبانی ناشی می‌شود. ترشحات بناگوشی به زیر زبان تخلیه نمی‌شوند؛ دهانهٔ مجرای آن در مجاورت دندان‌های فک بالا قرار دارد.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- شکل غده‌های بزاقی در بخش «گوارش در دهان» را به یاد بیاور؛ ابتدا باید بزرگ‌ترین غدهٔ بزاقی را شناسایی کنی.
- بزرگ‌ترین غدهٔ بزاقی، بناگوشی است. محل خود غده را از محل باز شدن مجرای آن به دهان جدا کن.
- در شکل کتاب، مجرای غدهٔ بناگوشی را از کنار گوش تا دهانهٔ آن دنبال کن؛ ببین به کف دهان می‌رسد یا به دیوارهٔ جانبی دهان.