سوال ۳۲ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت اول · سوال ۳۲ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۲: گوارش و جذب مواد
چند مورد برای تکمیل عبارت زیر مناسب است؟
بخش عقبی معدۀ کبوتر .................... حجیم‌ترین بخش از لولۀ گوارش آن ....................
الف ـ همانند ـ در ناحیۀ شکم جانور قرار گرفته است.
ب ـ برخلاف ـ اغلب آنزیم‌های گوارشی را ترشح می‌کند.
ج ـ برخلاف ـ مستقیماً ترشحات کبد را دریافت می‌کند.
د ـ همانند ـ به اندامی متصل است که می‌تواند غذا را تاحدودی خرد و تجزیه کند.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
ابتدا دو بخش مورد مقایسه را شناسایی می‌کنیم: «بخش عقبی معدۀ کبوتر» همان سنگدان است؛ بخش ماهیچه‌ای‌ای که با کمک سنگریزه‌های بلعیده‌شده غذا را آسیاب می‌کند. منظور از «حجیم‌ترین بخش لولۀ گوارش» نیز در شکل این پرسش، چینه‌دان است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۳۱، شکل ۲۱).
الف ـ نادرست است. سنگدان در ناحیۀ شکمی قرار دارد، اما چینه‌دان در ناحیۀ گردن و پیش از ورود غذا به معده دیده می‌شود؛ بنابراین عبارت «همانند» دربارۀ محل قرارگیری این دو مناسب نیست (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۳۱، شکل ۲۱).
ب ـ نادرست است. نقش شاخص سنگدان، گوارش مکانیکی و آسیاب‌کردن غذاست، نه ترشح اغلب آنزیم‌های گوارشی. نباید بخش ماهیچه‌ای عقبی معده را با بخش غده‌ای آن اشتباه گرفت؛ پس ویژگی بیان‌شده برای سنگدان درست نیست (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۳۱).
ج ـ نادرست است. ترشحات کبد به روده وارد می‌شوند، نه مستقیماً به سنگدان. بنابراین هرچند سنگدان با رودۀ باریک ارتباط دارد، نمی‌توان آن را دریافت‌کنندۀ مستقیم ترشحات کبد دانست (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۳۱، شکل ۲۱).
د ـ درست است. سنگدان به بخش جلویی و غده‌ای معده متصل است که در گوارش غذا نقش دارد. چینه‌دان نیز از راه مری با دهان ارتباط دارد؛ دهان محل خردشدن و آغاز تجزیۀ غذاست. کتاب، خردشدن غذا را گوارش مکانیکی و تبدیل مولکول‌های بزرگ به کوچک را گوارش شیمیایی معرفی می‌کند (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۱۹–۲۰). نکتۀ عبارت این است که برخلاف مورد «ج»، اتصال «مستقیم» شرط نشده است؛ پس ارتباط چینه‌دان با دهان از راه مری نیز قابل قبول است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۳۱، شکل ۲۱).
در نتیجه، فقط مورد «د» برای تکمیل عبارت مناسب است.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است با درست دانستن مورد «الف» در کنار مورد «د»، این گزینه انتخاب شود؛ اما چینه‌دان در ناحیۀ گردن قرار دارد و از نظر محل قرارگیری، با سنگدان یکسان نیست.
- گزینهٔ ۳: ممکن است علاوه بر مورد «د»، موارد «الف» و «ج» نیز درست شمرده شوند. درحالی‌که چینه‌دان شکمی نیست و ترشحات کبد نیز مستقیماً به سنگدان وارد نمی‌شوند.
- گزینهٔ ۴: این انتخاب می‌تواند از اشتباه گرفتن سنگدان با معدۀ غده‌ای و بی‌توجهی به واژۀ «مستقیماً» ناشی شود. سنگدان محل اصلی آسیاب‌کردن غذاست، نه ترشح اغلب آنزیم‌ها؛ همچنین دریافت‌کنندۀ مستقیم ترشحات کبد نیست.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- شکل لولۀ گوارش پرندۀ دانه‌خوار را در صفحۀ ۳۱ مرور کن؛ ابتدا مشخص کن بخش عقبی معده و بخش حجیم لولۀ گوارش چه نام دارند.
- محل قرارگیری چینه‌دان را با سنگدان مقایسه کن و میان نقش آسیاب‌کردن غذا، ترشح آنزیم و دریافت صفرا تفاوت بگذار.
- در بررسی اتصال اندام‌ها دقت کن: در مورد «ج» قید «مستقیماً» آمده، اما در مورد «د» چنین قیدی وجود ندارد؛ پس ارتباط از راه بخش دیگری از لوله را هم بررسی کن.