سوال ۳۳ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت اول · سوال ۳۳ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۵: ایمنی
درخصوص فرایندهای مختلف ایمنی در بدن انسان، کدام مورد درست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای بررسی گزینه‌ها باید میان ترتیب رخدادهای دفاعی، عملکرد پادتن و تغییرات یاخته در مرگ برنامه‌ریزی‌شده تفاوت بگذاریم.
۱. بررسی ترتیب عملکرد یاختهٔ کشندهٔ طبیعی: این یاخته، لنفوسیتی دخیل در دفاع غیراختصاصی است. پس از اتصال به یاختهٔ هدف، پرفورین و آنزیم‌ها را ترشح می‌کند؛ پرفورین در غشای هدف منفذ می‌سازد و آنزیم با عبور از منافذ، مرگ برنامه‌ریزی‌شده را به راه می‌اندازد. بنابراین در گزینهٔ یک، ترتیب «ترشح پرفورین» و «ایجاد منفذ» برعکس بیان شده است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۶۸–۶۹، شکل ۷).
۲. بررسی اثر پادتن‌ها: در مبحث عملکرد پادتن‌ها، روش‌های مختلف غیرفعال‌کردن پادگن در نهایت موجب افزایش بیگانه‌خواری می‌شوند. پس نمی‌توان این پیامد را فقط به بعضی از این روش‌ها نسبت داد؛ گزینهٔ دو نادرست است.
۳. بررسی تفاوت اختصاصیت و اتصال: اختصاصی‌بودن شناسایی پادگن به این معنا نیست که مولکول شناسایی‌کننده تنها به یک نوع یاخته متصل می‌شود. برای مثال، پادتن می‌تواند از بخش شناسایی‌کنندهٔ خود به پادگن سطح یاختهٔ بیگانه متصل شود و از بخش دیگری با گیرندهٔ سطح بیگانه‌خوار ارتباط برقرار کند. بنابراین حکم کلی گزینهٔ سه درست نیست.
۴. بررسی ظاهر یاخته در مرگ برنامه‌ریزی‌شده: در شکل عملکرد یاختهٔ کشندهٔ طبیعی، یاختهٔ هدف پس از آغاز مرگ برنامه‌ریزی‌شده، شکل عادی خود را از دست می‌دهد، سطح آن برجسته و نامنظم می‌شود و به‌سوی قطعه‌قطعه‌شدن پیش می‌رود؛ این تغییرات، ظاهر دانه‌دانهٔ مورد اشارهٔ سؤال را ایجاد می‌کنند. سپس بقایای یاخته توسط درشت‌خوار بیگانه‌خواری می‌شوند. منظور از این ظاهر، ساخته‌شدن دانه‌های ترشحی در یاخته نیست، بلکه تغییر شکل یاخته در جریان مرگ برنامه‌ریزی‌شده است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۶۹، شکل ۷).
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز نقش پرفورین در منفذسازی را بداند، اما ترتیب رخدادها را نادیده بگیرد. ابتدا پرفورین ترشح می‌شود و سپس در غشای یاختهٔ هدف منفذ ایجاد می‌کند، نه برعکس.
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانش‌آموز افزایش بیگانه‌خواری را فقط به اتصال مستقیم پادتن به سطح عامل بیگانه محدود کند. در بیان کتاب، روش‌های مختلف غیرفعال‌کردن پادگن توسط پادتن، در نهایت به افزایش بیگانه‌خواری می‌انجامند؛ بنابراین قید «فقط در پی بعضی» نادرست است.
- گزینهٔ ۳: این انتخاب از یکی‌دانستن «اختصاصی‌بودن شناسایی پادگن» با «اتصال به یک نوع یاخته» ناشی می‌شود. برای مثال، پادتن می‌تواند به پادگنِ سطح یاختهٔ بیگانه و نیز به گیرندهٔ سطح بیگانه‌خوار متصل شود.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- شکل نحوهٔ عملکرد یاختهٔ کشندهٔ طبیعی در صفحهٔ ۶۹ زیست‌شناسی ۲ را مرور کن؛ هم ترتیب عملکرد مولکول‌ها و هم تغییرات یاختهٔ هدف اهمیت دارند.
- منفذ غشایی نتیجهٔ عملکرد پرفورین است، نه مقدمهٔ ترشح آن. همچنین اختصاصی‌بودن شناسایی یک پادگن، الزاماً به معنی اتصال مولکول شناسایی‌کننده به تنها یک نوع یاخته نیست.
- در شکل، یاختهٔ هدف را پس از ورود آنزیم و پیش از بلعیده‌شدن توسط درشت‌خوار بررسی کن؛ به تغییر شکل سطح و قطعه‌قطعه‌شدن آن توجه کن.