سوال ۱۸۰ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۸ · سوال ۱۸۰ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۵: ایمنی
کدام عبارت، درباره نوعی یاخته خونی که هسته دو قسمتی روی هم افتاده و میان یاخته ای (سیتوپلاسمی) با دانه‌های تیره دارد، درست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
گام اول ـ شناسایی یاخته: ترکیب «هستهٔ دو قسمتی با بخش‌های روی‌هم‌افتاده» و «دانه‌های تیرهٔ سیتوپلاسمی»، مشخصات بازوفیل است. نباید آن را صرفاً به‌دلیل دو قسمتی بودن هسته با ائوزینوفیل اشتباه گرفت؛ رنگ دانه‌ها نیز در شناسایی اهمیت دارد.
گام دوم ـ یادآوری عملکرد بازوفیل: کتاب بیان می‌کند که بازوفیل‌ها به مواد حساسیت‌زا پاسخ می‌دهند و دانه‌های آن‌ها حاوی هیستامین و هپارین است؛ هپارین نقش ضدانعقادی دارد (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۶۸–۶۹).
گام سوم ـ ارتباط با عبارت درست: حساسیت زمانی رخ می‌دهد که دستگاه ایمنی به ماده‌ای بی‌خطر پاسخ دهد. در این پاسخ، بازوفیل‌ها و ماستوسیت‌ها هیستامین ترشح می‌کنند و این ترشح در ایجاد علائمی مانند قرمزی و آب‌ریزش بینی نقش دارد (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۷۷–۷۸). بنابراین بازوفیل در واکنش ایمنی به بعضی مواد بی‌خطر مشارکت دارد و عبارت گزینهٔ سوم درست است. منظور این نیست که بازوفیل به‌تنهایی همهٔ مراحل حساسیت را آغاز و اجرا می‌کند، بلکه یکی از یاخته‌های مؤثر در این پاسخ است.
گام چهارم ـ کنارگذاشتن سایر عبارت‌ها: تکثیر پس از شناسایی اختصاصی آنتی‌ژن به لنفوسیت‌های دفاع اختصاصی مربوط است؛ تبدیل‌شدن به درشت‌خوار ویژگی مونوسیت است؛ و به‌تأخیرانداختن مرگ برنامه‌ریزی‌شده با یک بسپارِ خود یاخته، نقش بیان‌شده برای بازوفیل نیست.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است پاسخ‌دادن بازوفیل به مواد حساسیت‌زا با شناسایی اختصاصی آنتی‌ژن و تکثیر لنفوسیت‌های دفاع اختصاصی اشتباه گرفته شود. تکثیر سریع پس از شناسایی آنتی‌ژن، ویژگی موردنظر برای بازوفیل نیست.
- گزینهٔ ۲: این گزینه از اشتباه‌گرفتن بازوفیل با مونوسیت ناشی می‌شود. طبق کتاب، مونوسیت است که پس از خروج از خون و تغییر، می‌تواند به درشت‌خوار تبدیل شود، نه بازوفیل (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۶۸–۶۹).
- گزینهٔ ۴: ممکن است وجود مواد ذخیره‌شده در دانه‌های بازوفیل، دانش‌آموز را به انتخاب این عبارت سوق دهد؛ اما نقش مطرح‌شده برای این مواد، به‌تأخیرانداختن مرگ برنامه‌ریزی‌شدهٔ خود یاخته نیست. کتاب برای دانه‌های بازوفیل، هیستامینِ مؤثر در حساسیت و هپارینِ ضدانعقاد را معرفی می‌کند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۶۸–۶۹).
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ابتدا از روی شکل هسته و رنگ دانه‌های سیتوپلاسمی، نوع گویچهٔ سفید را شناسایی کن؛ فقط دو قسمتی بودن هسته کافی نیست.
- دانه‌های تیره و بخش‌های روی‌هم‌افتادهٔ هسته، تو را به گویچه‌ای راهنمایی می‌کنند که دانه‌هایش هیستامین و هپارین دارند.
- به بخش «حساسیت» برگرد: ترشح هیستامین از این گویچه در پاسخ به مادهٔ حساسیت‌زا، چه ارتباطی با بروز علائم حساسیت دارد؟