سوال ۲۹ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت دوم · سوال ۲۹ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۵: ایمنی
در انسان، کدام مورد فقط در ارتباط با بعضی از یاخته‌های بیگانه‌خوار، صادق است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. تعیین نکتهٔ اصلی سؤال: عبارت «فقط در ارتباط با بعضی» یعنی ویژگی موردنظر باید در گروهی از بیگانه‌خوارها دیده شود، اما ویژگی همگانی آن‌ها نباشد. کتاب، درشت‌خوارها، یاخته‌های دارینه‌ای، ماستوسیت‌ها و نوتروفیل‌ها را از بیگانه‌خوارها معرفی می‌کند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۶۶–۶۷).
۲. بررسی ویژگی متمایزکننده: نوتروفیل‌ها از گویچه‌های سفید خون‌اند. با ورود عامل بیماری‌زا به بافت، می‌توانند با تراگذری، یعنی عبور از دیوارهٔ رگ، به محل حضور آن برسند و بیگانه‌خواری کنند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۶۸–۶۹). در مقابل، بیگانه‌خوارهایی مانند درشت‌خوارهای حبابکی از پیش در بافت حضور دارند؛ بنابراین برای برخورد با عامل بیگانه در همان بافت، لازم نیست ابتدا از خون خارج شوند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۶۶–۶۷). پس ویژگی گزینهٔ سوم فقط دربارهٔ بعضی از بیگانه‌خوارها صدق می‌کند.
۳. بررسی گزینه‌های دیگر:
- گزینهٔ اول: خون‌بهر یا هماتوکریت، نسبت حجم گویچه‌های قرمز به حجم کل خون است؛ بنابراین حتی بیگانه‌خوارهای موجود در خون نیز موضوع این سنجش نیستند.
- گزینهٔ دوم: همهٔ بیگانه‌خوارها، مانند سایر یاخته‌های زنده، آنزیم دارند. آنزیم‌ها بر مواد معینی اثر می‌گذارند؛ پس داشتن مولکول‌هایی با عملکرد اختصاصی، به بعضی از بیگانه‌خوارها محدود نیست. اختصاصی بودن عملکرد آنزیم را نباید با اختصاصی بودن پاسخ ایمنی یکی دانست؛ بیگانه‌خوارها در دفاع غیراختصاصی نقش دارند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۶۶).
- گزینهٔ چهارم: فسفولیپیدها بخش اصلی ساختار غشا هستند و قابلیت جابه‌جایی جانبی دارند. تغییر شکل و بازآرایی غشا هنگام دربرگرفتن ذرهٔ بیگانه نیز ویژگی محدود به گروه خاصی از بیگانه‌خوارها نیست.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است حضور نوتروفیل‌ها در خون باعث این انتخاب شود؛ اما خون‌بهر نسبت حجم گویچه‌های قرمز به حجم کل خون است و سنجش بیگانه‌خوارها محسوب نمی‌شود.
- گزینهٔ ۲: ممکن است «عمل اختصاصی مولکول‌ها» با «دفاع اختصاصی» اشتباه گرفته شود. آنزیم‌ها بر مواد معینی اثر می‌کنند و وجود چنین مولکول‌هایی ویژگی مشترک همهٔ بیگانه‌خوارهاست، نه فقط بعضی از آن‌ها.
- گزینهٔ ۴: ممکن است تغییر شکل غشا هنگام بیگانه‌خواری را مخصوص گروه خاصی بدانید؛ اما جابه‌جایی جانبی فسفولیپیدهای غشا و بازآرایی غشا هنگام بیگانه‌خواری، به بعضی از بیگانه‌خوارها محدود نیست.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- به قید «فقط بعضی» توجه کن؛ باید ویژگی متمایزکنندهٔ گروهی از بیگانه‌خوارها را پیدا کنی، نه ویژگی مشترک همهٔ آن‌ها را.
- بیگانه‌خوارها همگی در یک محل مستقر نیستند؛ بعضی در بافت‌ها حضور دارند و بعضی در خون گردش می‌کنند.
- نوتروفیلِ درون خون را با درشت‌خوارِ ساکن بافت مقایسه کن: کدام‌یک برای رسیدن به محل عفونت ابتدا باید از دیوارهٔ رگ عبور کند؟