سوال ۱۴ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت دوم · سوال ۱۴ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۵: ایمنی
فردی در ناحیهٔ انگشت دست دچار مارگزیدگی شده است. جهت تسریع روند بهبودی، به فرد حادثه‌دیده، پادزهر سم مار تزریق نموده‌اند، کدام مورد دربارهٔ وقایعی که در بدن این فرد رخ می‌دهد، درست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
گام اول ـ ماهیت پادزهر را مشخص می‌کنیم.
طبق کتاب، پادزهر سم مار حاوی پادتن‌هایی است که سم را خنثی می‌کنند؛ بنابراین، با تزریق پادزهر، «پادتن آماده» وارد بدن می‌شود، نه یاختهٔ پادتن‌ساز. اثر سریع این روش نیز به همین آماده بودن پادتن‌ها مربوط است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۷۳).
گام دوم ـ سرنوشت پادتن‌های تزریق‌شده را بررسی می‌کنیم.
این پادتن‌ها در بدن خود فرد ساخته نشده‌اند و منشأ غیرخودی دارند. پادتن‌ها مولکول‌های پروتئینی‌اند و پس از ورود به بدن، همگی برای همیشه در مایعات بدن باقی نمی‌مانند؛ تعدادی از آن‌ها، از جمله در جریان برداشت و پاک‌سازی مجموعه‌های پادتن‌ـ‌پادگن، وارد یاخته‌های بیگانه‌خوار می‌شوند و درون این یاخته‌ها به کمک آنزیم‌های گوارشی تجزیه می‌شوند. کتاب نیز نقش بیگانه‌خوارها را در برداشت و نابودی مواد خارجی بیان می‌کند و افزایش بیگانه‌خواری را از پیامدهای اتصال پادتن به پادگن نشان می‌دهد (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۶۶ و ۷۳). پس تجزیهٔ تعدادی از پادتن‌های غیرخودی درون یاخته‌های فرد درست است.
گام سوم ـ سایر عبارت‌ها را کنار می‌گذاریم.
در کف دست گره لنفی وجود ندارد؛ پادزهر نیز یاختهٔ پادتن‌ساز غیرخودی وارد بدن نمی‌کند. همچنین خنثی‌سازی سریع سم با پادتن آماده را نباید منحصراً نتیجهٔ فعالیت سومین خط دفاعی خود فرد دانست.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانش‌آموز مهاجرت یاخته‌های دارینه‌ای از بافت به گره‌های لنفی را به‌درستی به یاد بیاورد، اما محل گره‌ها را نادرست در نظر بگیرد؛ در کف دست گره لنفی وجود ندارد.
- گزینهٔ ۳: این گزینه حاصل اشتباه گرفتن «تزریق پادتن آماده» با «تزریق یاختهٔ پادتن‌ساز» است. پادزهر حاوی پادتن است، نه یاخته‌های پادتن‌ساز غیرخودی که در بدن گیرنده به تولید پادتن ادامه دهند.
- گزینهٔ ۴: اختصاصی بودن عملکرد پادتن ممکن است دانش‌آموز را به انتخاب این گزینه سوق دهد؛ اما اثر سریع پادزهر به پادتن‌های آمادهٔ تزریق‌شده مربوط است، نه فعالیت سریع سومین خط دفاعی خود فرد. بنابراین، نسبت دادن انحصاری خنثی‌سازی سم به دفاع اختصاصی فرد نادرست است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش کاربرد دارویی پادتن‌ها در زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۷۳ را مرور کن: پادزهر چه چیزی را به بدن فرد وارد می‌کند؟
- میان دریافت پادتن آماده و فعال شدن لنفوسیت‌های خود فرد برای ساخت پادتن تفاوت بگذار؛ آیا همراه پادزهر، یاختهٔ پادتن‌ساز هم تزریق می‌شود؟
- پادتن‌های تزریق‌شده پروتئین‌هایی با منشأ بیرون از بدن‌اند و برای همیشه باقی نمی‌مانند. نقش بیگانه‌خوارها و گوارش درون‌یاخته‌ای را در سرنوشت این مواد در نظر بگیر.