سوال ۱۷۷ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۱ · سوال ۱۷۷ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۵: ایمنی
کدام عبارت درباره دستگاه ایمنی انسان درست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای حل سؤال، باید هم محل اتصال مولکول‌ها و هم قیدهای «هر» و «بعضی» را بررسی کنیم.
۱. تشخیص ارتباط پادتن و مکمل: پادتن مولکولی پروتئینی است که دو جایگاه اتصال به پادگن دارد. این جایگاه‌ها در دو بازوی مولکول قرار دارند و وظیفهٔ شناسایی اختصاصی پادگن را بر عهده دارند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۷۳، شکل ۱۲).
۲. بررسی عبارت درست: یکی از روش‌های عملکرد پادتن، فعال‌کردن پروتئین‌های مکمل است. در این فرایند، پروتئین مکمل به بخشی از پادتن غیر از جایگاه اتصال به پادگن متصل می‌شود؛ بنابراین پادتن می‌تواند از جایگاه اختصاصی خود به پادگن و از بخشی دیگر به پروتئین مکمل اتصال داشته باشد. این ارتباط، در مسیر فعال‌کردن مکمل در شکل عملکرد پادتن نشان داده شده است. پس عبارت گزینهٔ سوم درست است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۷۳، شکل ۱۴).
۳. بررسی گزینهٔ اول: مکمل‌ها مجموعه‌ای از پروتئین‌ها با نقش‌های متفاوت‌اند؛ فعال‌شدن آن‌ها به‌صورت زنجیره‌ای انجام می‌شود و تعدادی از آن‌ها با همکاری یکدیگر در غشای میکروب منفذ ایجاد می‌کنند. از این مطالب نمی‌توان نتیجه گرفت که هر پروتئین مکمل هنگام فعالیت حتماً به دو نوع پروتئین متصل می‌شود. به‌ویژه، ارتباط بعضی از مکمل‌ها با پادتن را نباید به همهٔ آن‌ها تعمیم داد (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۷۰).
۴. بررسی گزینهٔ دوم: هر لنفوسیت روی سطح خود فقط یک نوع گیرندهٔ پادگنی دارد. تنوع گیرنده‌ها مربوط به لنفوسیت‌های مختلف است، نه گیرنده‌های یک لنفوسیت؛ بنابراین بخش «انواعی از گیرنده‌های پادگنی یک لنفوسیت» نادرست است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۷۲).
۵. بررسی گزینهٔ چهارم: ارائهٔ قطعات میکروب بر سطح یاخته، ویژگی عمومی همهٔ بیگانه‌خوارها نیست. درشت‌خوارها می‌توانند پادگن را ارائه کنند، اما نمی‌توان این ویژگی را به هر بیگانه‌خوار، از جمله نوتروفیل‌ها، نسبت داد. پس قید «هر» این عبارت را نادرست می‌کند.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز فعال‌شدن زنجیره‌ای مکمل‌ها و ارتباط بعضی از آن‌ها با پادتن را به همهٔ پروتئین‌های مکمل تعمیم دهد. اما همهٔ مکمل‌ها الزاماً به دو نوع پروتئین متصل نمی‌شوند؛ نقش‌های متفاوت آن‌ها، از فعال‌سازی یکدیگر تا مشارکت در ایجاد منفذ، چنین حکم کلی‌ای را تأیید نمی‌کند.
- گزینهٔ ۲: ممکن است تنوع گیرنده‌ها در جمعیت لنفوسیت‌ها با تنوع گیرنده‌های یک لنفوسیت اشتباه گرفته شود. گیرنده‌های پادگنی روی هر لنفوسیت همگی یک نوع‌اند؛ بنابراین اتصال پادگن به «انواعی از گیرنده‌های پادگنی یک لنفوسیت» نادرست است.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز توانایی ارائهٔ پادگن در درشت‌خوارها را به تمام یاخته‌های بیگانه‌خوار تعمیم دهد. بیگانه‌خواری الزاماً با ارائهٔ پادگن همراه نیست؛ برای مثال، نوتروفیل‌ها را نباید در این حکم کلی با درشت‌خوارهای ارائه‌کنندهٔ پادگن یکسان دانست.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- شکل مربوط به شیوه‌های عملکرد پادتن در گفتار سوم فصل ایمنی را مرور کن؛ پادتن علاوه بر شناسایی پادگن، در فعال‌کردن بخش دیگری از دفاع بدن هم نقش دارد.
- میان جایگاه‌های اتصال به پادگن و بخش‌های دیگر مولکول پادتن تفاوت بگذار. همچنین یادت باشد گیرنده‌های پادگنی هر لنفوسیت، برخلاف گیرنده‌های لنفوسیت‌های مختلف، همگی یک نوع‌اند.
- در مسیر فعال‌شدن مکمل به کمک پادتن، بررسی کن که آیا پروتئین مکمل باید به همان بخشی متصل شود که پادگن را شناسایی کرده است یا به بخش دیگری از پادتن.