سوال ۲۵ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت اول · سوال ۲۵ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۵: ایمنی
مطابق با مطلب کتاب درسی، در نوعی جاندار، مولکولی یافت شده است که می‌تواند به اشکال مختلفی درآید و پادگن (آنتی‌ژن)های متفاوتی را شناسایی کند. کدام ویژگی دربارهٔ این جاندار، صادق است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
گام اول ـ تشخیص جاندار: سرنخ صورت سؤال به مولکول شناسایی‌کنندهٔ عوامل بیگانه در حشرات اشاره دارد که در مبحث ایمنی جانوران معرفی می‌شود. نباید آن را با این تصور اشتباه گرفت که یک گیرندهٔ لنفوسیتی، پادگن‌های گوناگون را شناسایی می‌کند؛ طبق کتاب، گیرنده‌های هر لنفوسیت هم‌نوع‌اند و اختصاصی عمل می‌کنند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۷۲).
گام دوم ـ بررسی دستگاه عصبی: در حشرات، مغز از به‌هم‌پیوستن چند گرهٔ عصبی تشکیل شده است و پیام‌های حسی، از جمله پیام گیرنده‌های شیمیایی شاخک‌ها، را دریافت و پردازش می‌کند. این گیرنده‌ها به مولکول‌های شیمیایی پاسخ می‌دهند؛ بنابراین توصیف گزینهٔ ۱ با دستگاه عصبی حشرات سازگار است. توجه کنید که منظور این گزینه، پردازش پیام گیرنده‌های حسی است، نه شناسایی پادگن به‌وسیلهٔ مغز.
گام سوم ـ بررسی سایر ویژگی‌ها:
- در دستگاه دفع حشرات، لوله‌های مالپیگی مواد دفعی نیتروژن‌دار را به روده وارد می‌کنند؛ پس این مواد مستقیماً از منفذ مستقل سامانهٔ دفعی خارج نمی‌شوند.
- در دستگاه تنفس نایدیسی، منافذ سطح بدن راه ارتباط با بیرون‌اند؛ اما شاخه‌های ظریف نایدیس‌ها در مجاورت یاخته‌ها پایان می‌یابند. بنابراین در هر دو انتهای این لوله‌ها منفذ تنفسی وجود ندارد.
- در چشم مرکب، هر واحد بینایی سهمی در تشکیل تصویر دارد و تصویر موزاییکی از کنار هم قرار گرفتن اطلاعات واحدهای متعدد حاصل می‌شود؛ هر واحد به‌تنهایی تصویر موزاییکی نمی‌سازد.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است لوله‌های مالپیگی را مانند سامانه‌ای با منفذ دفعی مستقل در نظر بگیرید؛ اما این لوله‌ها مواد دفعی را به روده می‌ریزند و مواد دفعی همراه با محتویات روده از مخرج خارج می‌شوند.
- گزینهٔ ۳: این گزینه از خلط منفذ تنفسی با انتهای نایدیس‌ها ناشی می‌شود. منافذ تنفسی روی سطح بدن قرار دارند؛ شاخه‌های ظریف نایدیسی در نزدیکی یاخته‌ها پایان می‌یابند و انتهای آن‌ها منفذی رو به بیرون ندارد.
- گزینهٔ ۴: ممکن است ویژگی کل چشم مرکب را به هر واحد بینایی نسبت دهید. تصویر موزاییکی حاصل مشارکت واحدهای متعدد چشم مرکب است، نه محصول مستقل هر واحد.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- مبحث ایمنی در جانوران را به یاد آورید: شناسایی عوامل بیگانه فقط به لنفوسیت‌ها و پادتن‌های مهره‌داران محدود نیست.
- سرنخ سؤال به یک حشره مربوط است؛ ویژگی‌های دستگاه دفع، تنفس، چشم مرکب و دستگاه عصبی حشرات را مقایسه کنید.
- در حشرات، مواد دفعی ابتدا وارد روده می‌شوند، انتهای شاخه‌های ظریف تنفسی به بیرون باز نیست و تصویر موزاییکی حاصل کار مجموع واحدهای چشم است. اکنون مسیر پردازش پیام‌های گیرنده‌های شیمیایی را بررسی کنید.