سوال ۳۴ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت اول · سوال ۳۴ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۵: ایمنی
مطابق با مطالب کتاب درسی، کدام عبارت دربارة عملکرد گروهی از یاخته‌هایی که توانایی تراگذری (دیاپدز) دارند، درست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای حل سؤال، باید نوع یاخته و ترتیب رویدادهای دفاعی را از هم جدا کنیم.
۱. تعیین گروه یاخته‌ها
تراگذری، عبور گویچهٔ سفید از دیوارهٔ رگ است. بنابراین نباید با دیدن این واژه فقط نوتروفیل را در نظر بگیریم. کتاب، لنفوسیت‌های B و T را نیز در میان گویچه‌های سفید معرفی می‌کند و آنها را مربوط به دفاع اختصاصی می‌داند (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۶۸–۶۹).
۲. بررسی عبارت درست
عبارت نخست با عملکرد لنفوسیت‌های B و یاخته‌های حاصل از تمایز آنها سازگار است. لنفوسیت B پس از فعال‌شدن می‌تواند به یاختهٔ پادتن‌ساز تبدیل شود. پادتنِ تولیدشده، علاوه بر اتصال اختصاصی به پادگن، می‌تواند با اتصال به بیگانه‌خوارها، حذف عامل بیگانه را تسهیل کند.
از سوی دیگر، غیرفعال‌شدن یک عامل بیماری‌زا الزاماً به معنای ازبین‌رفتن قابلیت شناسایی پادگن‌های آن نیست. اساس استفاده از عوامل بیماری‌زای غیرفعال‌شده در برخی واکسن‌ها نیز حفظ قابلیت تحریک پاسخ ایمنی، بدون ایجاد بیماری معمولِ عامل فعال است. پس شناسایی پادگن‌های عامل غیرفعال‌شده با عملکرد این گروه از لنفوسیت‌ها سازگار است.
۳. رد عبارت‌های دیگر
- در عبارت دوم، حتی با درنظرگرفتن دو جایگاه اتصال به پادگن، هیچ ضرورتی ندارد که پادگن‌های متصل‌شونده متعلق به دو یاختهٔ مجزا باشند. پس حکم قطعی عبارت پذیرفتنی نیست.
- در عبارت سوم، عامل ایجاد منفذ اشتباه بیان شده است. یاختهٔ کشندهٔ طبیعی ابتدا با ترشح پرفورین در غشای یاختهٔ هدف منفذ ایجاد می‌کند؛ سپس آنزیم وارد یاخته می‌شود و مرگ برنامه‌ریزی‌شده را به راه می‌اندازد (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۶۸–۶۹).
- در عبارت چهارم، ترتیب اثر هیستامین نادرست است. هیستامین ابتدا باعث گشادشدن رگ‌ها و افزایش نفوذپذیری آنها می‌شود. افزایش جریان خونِ ناشی از گشادشدن رگ‌ها، حضور بیشتر گویچه‌های سفید را در پی دارد؛ بنابراین افزایش حضور این یاخته‌ها، پیامد اثر هیستامین بر رگ‌هاست (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۶۶–۶۷).
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است از وجود دو جایگاه اتصال به پادگن در گیرندهٔ لنفوسیت B، اتصال حتمی به دو یاختهٔ جداگانه برداشت شود. اما یکسان‌بودن پادگن‌های قابل اتصال، به معنای قرارداشتن آنها روی دو یاختهٔ مجزا نیست؛ بنابراین قید «به‌طور حتم» نادرست است.
- گزینهٔ ۳: این گزینه از اشتباه‌گرفتن نقش پرفورین و آنزیم‌های کشنده ناشی می‌شود. در عملکرد یاختهٔ کشندهٔ طبیعی، ابتدا پرفورین منفذ ایجاد می‌کند و سپس آنزیم وارد یاختهٔ هدف می‌شود؛ ایجاد منفذ به مولکول آنزیمی نسبت داده نشده است.
- گزینهٔ ۴: چون هیستامین موجب حضور بیشتر گویچه‌های سفید در محل التهاب می‌شود، ممکن است این عبارت درست به نظر برسد. اما اثر نخست هیستامین بر رگ‌هاست: گشادشدن رگ‌ها و افزایش نفوذپذیری آنها؛ افزایش حضور گویچه‌های سفید پیامد این تغییرات است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- انواع گویچه‌های سفید و نقش لنفوسیت‌های دفاع اختصاصی را مرور کنید؛ توانایی تراگذری را نباید فقط به نوتروفیل‌ها محدود دانست.
- میان نقش پرفورین و آنزیم‌های کشنده تفاوت بگذارید. همچنین توجه کنید که هیستامین ابتدا بر رگ‌ها اثر می‌گذارد، نه اینکه مستقیماً تعداد گویچه‌های سفید محل را افزایش دهد.
- در دفاع اختصاصی، ارتباط لنفوسیت B، یاختهٔ پادتن‌ساز و پادتن را به یاد آورید؛ سپس بررسی کنید آیا غیرفعال‌شدن عامل بیماری‌زا الزاماً ویژگی پادگنی آن را هم از بین می‌برد؟