سوال ۴۵ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت اول · سوال ۴۵ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۵: ایمنی
درخصوص آن دسته از یاخته‌های ایمنی اختصاصی که وظیفۀ آنها ترشح مقادیر نسبتاً زیاد مولکول‌هایی شبیه به گیرنده‌های موجود در سطحشان است. کدام مورد را می‌توان بیان داشت؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
گام اول: شناسایی یاختهٔ موردنظر
نشانهٔ اصلی سؤال، ترشح فراوان مولکول‌هایی شبیه گیرندهٔ سطحی است. لنفوسیت B پس از شناسایی پادگن، تکثیر می‌شود و یاخته‌های پادتن‌ساز یا پلاسموسیت را پدید می‌آورد. این یاخته‌ها پادتنی ترشح می‌کنند که مشابه گیرندهٔ لنفوسیت B اولیه است؛ بنابراین سؤال به ردهٔ لنفوسیت‌های B و یاخته‌های پادتن‌ساز حاصل از آنها اشاره دارد (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۷۲–۷۳).
گام دوم: بررسی گزینه‌ها
گزینهٔ ۱ نادرست است: لنفوسیت‌های B در مغز استخوان تولید می‌شوند و همان‌جا مراحل بلوغ خود را طی می‌کنند. تولید در مغز استخوان و بلوغ در محل دیگر، یعنی تیموس، مربوط به لنفوسیت‌های T است. البته بلوغ لنفوسیت B را نباید با تمایز آن به یاختهٔ پادتن‌ساز پس از برخورد با پادگن یکی دانست.
گزینهٔ ۲ نادرست است: نقش اصلی یاختهٔ پادتن‌ساز، ساخت و ترشح پادتن است، نه تجزیهٔ مستقیم اجزای یاختهٔ بیگانه. بیگانه‌خوارهایی مانند درشت‌خوارها و نوتروفیل‌ها با بلعیدن عوامل بیگانه در حذف آنها مشارکت می‌کنند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۶۶–۶۹).
گزینهٔ ۳ درست است: عامل ایجادکنندهٔ نقص ایمنی اکتسابی، ویروس HIV است. اختلالی که این ویروس در دستگاه ایمنی، به‌ویژه در عملکرد لنفوسیت‌های T کمک‌کننده، ایجاد می‌کند می‌تواند پاسخ لنفوسیت‌های B و تولید پادتن را نیز تحت‌تأثیر قرار دهد. دقت کنید که عبارت «تحت‌تأثیر قرار گرفتن» الزاماً به معنای آلوده‌شدن مستقیم یاخته به ویروس نیست؛ اثر غیرمستقیم بر عملکرد آن را هم شامل می‌شود.
گزینهٔ ۴ نادرست است: گشادشدن رگ‌ها و افزایش نفوذپذیری آنها از آثار هیستامین است. کتاب این ماده را در ماستوسیت‌ها و بازوفیل‌ها معرفی می‌کند، نه در یاخته‌های پادتن‌ساز (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۶۷ و ۶۸–۶۹).
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: این گزینه از اشتباه گرفتن محل بلوغ لنفوسیت‌های B و T ناشی می‌شود. لنفوسیت‌های B در مغز استخوان تولید می‌شوند و همان‌جا به بلوغ می‌رسند؛ خروج برای بلوغ در تیموس، ویژگی لنفوسیت‌های T است.
- گزینهٔ ۲: ممکن است کمک پادتن‌ها به حذف عامل بیگانه، با تجزیهٔ مستقیم آن اشتباه گرفته شود. یاخته‌های پادتن‌ساز پادتن ترشح می‌کنند؛ بیگانه‌خواری و تجزیهٔ مواد بلعیده‌شده بر عهدهٔ بیگانه‌خوارهاست.
- گزینهٔ ۴: این گزینه به دلیل اشاره به ترشح یک مادهٔ دفاعی ممکن است جذاب باشد؛ اما مادهٔ گشادکننده و افزایش‌دهندهٔ نفوذپذیری رگ‌ها هیستامین است. این ویژگی به ماستوسیت‌ها و بازوفیل‌ها مربوط است، نه یاخته‌های پادتن‌ساز.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در گفتار دفاع اختصاصی، به یاد بیاورید کدام لنفوسیت پس از فعال‌شدن، یاخته‌هایی با توانایی ترشح فراوان پادتن ایجاد می‌کند.
- شباهت مولکول ترشحی به گیرندهٔ سطحی، نشانهٔ پاسخ پادتنی است؛ محل بلوغ این گروه را با لنفوسیت‌های بالغ‌شونده در تیموس اشتباه نگیرید.
- میان «تحت‌تأثیر قرارگرفتن از یک ویروس» و «آلوده‌شدن مستقیم به آن» تفاوت بگذارید؛ اختلال در هماهنگی دفاع اختصاصی می‌تواند عملکرد یاخته‌های دیگر این دستگاه را هم تغییر دهد.