سوال ۱۶۱ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۰ · سوال ۱۶۱ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۵: ایمنی
با توجه به مطالعهٔ کتب درسی، کدام گزینه، عبارت زیر را به‌طور مناسب کامل می‌کند؟
«همهٔ یاخته‌های خونی که ................ دارند، ................»
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای تکمیل عبارت، باید هم ویژگی ظاهری یاخته و هم مقایسهٔ نقش دفاعی آن درست باشد. در گزینهٔ چهارم، هر دو بخش برقرار است:
گام اول: شناسایی یاخته از روی هسته
گویچهٔ سفید دارای هستهٔ چندقسمتی، یعنی بیش از دو قسمت، نوتروفیل است. توجه کن که قسمت‌های هسته به یکدیگر متصل‌اند؛ بنابراین، چندقسمتی‌بودن هسته به معنی داشتن چند هسته نیست.
گام دوم: تعیین نوع دفاع نوتروفیل
نوتروفیل‌ها با تراگذری به محل ورود عامل بیماری‌زا می‌روند و آن را با بیگانه‌خواری از بین می‌برند (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۶۸–۶۹). بیگانه‌خواری از سازوکارهای دومین خط دفاعی است؛ این خط دفاعی عوامل بیگانه را بر اساس ویژگی‌های عمومی شناسایی می‌کند و غیراختصاصی است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۶۶). پس بخش نخست حکم گزینه درست است.
گام سوم: شناسایی تولیدکنندگان اینترفرون نوع
این نوع اینترفرون را یاخته‌های کشندهٔ طبیعی و لنفوسیت‌های T ترشح می‌کنند و از آثار آن، فعال‌کردن درشت‌خوارهاست (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۷۰).
گام چهارم: بررسی واژهٔ «بعضی»
از میان این تولیدکنندگان، یاخته‌های کشندهٔ طبیعی در دفاع غیراختصاصی نقش دارند؛ آن‌ها یاخته‌های سرطانی و آلوده به ویروس را نابود می‌کنند (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۶۸–۶۹). بنابراین نوتروفیل‌ها، همانند بعضی از تولیدکنندگان اینترفرون نوع ، در دفاع غیراختصاصی شرکت می‌کنند. وجود لنفوسیت‌های T در میان تولیدکنندگان این اینترفرون، عبارت را نادرست نمی‌کند؛ چون گزینه نگفته است «همهٔ تولیدکنندگان».
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است با شناسایی نوتروفیل و به‌یادآوردن تمایز لنفوسیت‌های T در تیموس، این گزینه انتخاب شود؛ اما «همهٔ یاخته‌های خاطره» از نوع T نیستند. لنفوسیت‌های B که می‌توانند یاختهٔ خاطره ایجاد کنند، مراحل تمایز اولیهٔ خود را در مغز استخوان می‌گذرانند؛ پس این تقابل کلی درست نیست.
- گزینهٔ ۲: دانه‌های تیره و آزادسازی هیستامین، بازوفیل را به ذهن می‌آورند؛ اما اشکال گزینه در عبارت «برخلاف همهٔ یاخته‌های بیگانه‌خوار» است. درشت‌خوارها نیز با آزادسازی مواد مؤثر در التهاب می‌توانند در افزایش نفوذپذیری رگ‌ها نقش داشته باشند.
- گزینهٔ ۳: هستهٔ دو قسمتی، ویژگی ائوزینوفیل است؛ اما نباید نابودکردن عامل بیماری‌زا را با خنثی‌سازی آن یکسان دانست. ائوزینوفیل محتویات دانه‌هایش را روی انگل می‌ریزد، درحالی‌که خنثی‌سازی از آثار اتصال پادتن به عامل بیگانه است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ویژگی ظاهری گویچه‌های سفید را کنار نقش دفاعی آن‌ها مرور کن؛ به‌ویژه شکل هستهٔ نوتروفیل و ائوزینوفیل را از هم تشخیص بده.
- برای بررسی عبارت مربوط به اینترفرون، هر دو نوع یاختهٔ تولیدکنندهٔ اینترفرون نوع را به یاد بیاور؛ آیا هر دو در دفاع اختصاصی فعالیت دارند؟
- یاختهٔ دارای هستهٔ چندقسمتی را با آن دسته از تولیدکنندگان اینترفرون مقایسه کن که بدون پاسخ اختصاصی، یاخته‌های سرطانی و آلوده به ویروس را از بین می‌برند؛ نوع دفاع آن‌ها را مشخص کن.