سوال ۱۶۰ · زیستشناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۰ · سوال ۱۶۰ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیستشناسی · زیستشناسی ۱ · فصل ۳: تبادلات گازی
در نوعی کرم، هیچیک از چهار روش اصلی تنفس مشاهده نمیگردد، کدام مورد، دربارهٔ این جانداری صادق است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. ابتدا جاندار موردنظر را شناسایی میکنیم. کتاب، تنفس نایدیسی، پوستی، آبششی و ششی را چهار روش اصلی تنفس معرفی میکند؛ در مقابل، بعضی جانوران ساختار تنفسی ویژه ندارند و تبادل گازهای آنها با انتشار انجام میشود (زیستشناسی ۱، صفحهٔ ۴۵). در میان کرمهای مطرحشده در کتاب، منظور سؤال کرم پهنی مانند پلاناریاست که بدن نازک و پهن آن، تبادل گاز از راه انتشار را امکانپذیر میکند.
۲. این حالت را نباید با «تنفس پوستی» کرم خاکی یکسان دانست. در تنفس پوستیِ توصیفشده در کتاب، شبکهای از مویرگها زیر پوست وجود دارد و در جابهجایی گازها نقش دارد؛ کرم خاکی نمونهٔ این نوع تنفس است (زیستشناسی ۱، صفحهٔ ۴۵–۴۶). پلاناریا چنین شبکهٔ گردش خونیای ندارد.
۳. اکنون دستگاه دفعی پلاناریا را بررسی میکنیم. در این جانور، یاختههای شعلهای با شبکهای از مجراهای دفعی ارتباط دارند. حرکت مژکهای این یاختهها به حرکت مایع در مجراها کمک میکند و آب اضافی از راه منافذ دفعی به بیرون هدایت میشود. بنابراین، توصیف دفع آب اضافی از طریق شبکهٔ کانالها دربارهٔ این جانور درست است.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: ممکن است تولیدمثل غیرجنسی پلاناریا با بکرزایی زنبور عسل اشتباه گرفته شود. زادههای حاصل از قطعهقطعهشدن و بازسازی در پلاناریا دولادند؛ درحالیکه زنبور نرِ تکلاد از رشد تخمک لقاحنیافته ایجاد میشود.
- گزینهٔ ۲: این گزینه یادآور حفرهٔ گوارشیـعروقی هیدر است که هم در گوارش و هم در توزیع مواد نقش دارد؛ اما هیدر کرم نیست. همچنین نباید حفرهٔ گوارشی را با حفرهٔ عمومی بدن یکی دانست؛ پلاناریا حفرهٔ عمومی بدن ندارد.
- گزینهٔ ۴: جریان مستقیم همولنف در مجاورت یاختهها از ویژگیهای گردش باز است و ممکن است بهاشتباه به همهٔ بیمهرگان نسبت داده شود. پلاناریا دستگاه گردش مواد و همولنف ندارد.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در گفتار «تنوع تبادلات گازی» به تفاوت جانوران دارای ساختار تنفسی ویژه با جانورانی توجه کن که تبادل گاز در آنها با انتشار انجام میشود.
- کرم خاکی را کنار بگذار؛ تنفس پوستیِ آن با شبکهٔ مویرگی زیر پوست همراه است. در عوض، کرمی با بدن پهن و نازک را در نظر بگیر.
- پس از شناسایی پلاناریا، ساختار دفعی آن و نقش یاختههای شعلهای را به یاد بیاور؛ گزینهها را با همین ویژگی مقایسه کن.