سوال ۴۵ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت دوم · سوال ۴۵ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۳: تبادلات گازی
در یکی از لایه‌های ساختار بافتی دیوارة نای انسان، بخش حجیمی وجود دارد که دو انتهای آن توسط بافت ماهیچه‌ای صاف به یکدیگر متصل شده است. کدام مورد زیر را نمی‌توان درباره این بخش بیان نمود؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
ابتدا باید بخش توصیف‌شده را شناسایی کنیم و سپس به واژهٔ «نمی‌توان» توجه کنیم؛ پرسش، عبارت نادرست را می‌خواهد.
گام اول: شناسایی بخش موردنظر
دیوارهٔ نای حلقه‌های غضروفی نعل‌اسبی یا شکل دارد. دو انتهای باز هر حلقه به‌وسیلهٔ ماهیچهٔ صاف به هم متصل می‌شوند؛ بنابراین بخش حجیم موردنظر، غضروف نای در لایهٔ غضروفی‌ـ‌ماهیچه‌ای است. دهانهٔ این غضروف به سوی مری قرار دارد (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۳۶، شکل‌های ۴ و ۵).
گام دوم: بررسی عبارت‌ها
ـ گزینهٔ ۱ درست است: در شکل ساختار بافتی دیوارهٔ نای، غده‌های ترشحی در زیرمخاط دیده می‌شوند. زیرمخاط در مجاورت لایهٔ غضروفی‌ـ‌ماهیچه‌ای قرار دارد؛ پس غضروف با تعدادی غدهٔ ترشحی مجاور است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۳۶، شکل ۵).
ـ گزینهٔ ۲ نادرست است: غضروف، حاصل چین‌خوردگی مخاط نیست؛ بلکه بافتی نگهدارنده در لایه‌ای جداگانه است و به باز ماندن مجرای نای کمک می‌کند. در شکل کتاب نیز مخاط و لایهٔ غضروفی‌ـ‌ماهیچه‌ای دو لایهٔ متمایزند و زیرمخاط میان آن‌ها قرار دارد (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۳۶، شکل ۵).
ـ گزینهٔ ۳ درست است: غضروف از انواع بافت پیوندی است. بافت غضروفی اجزای یاخته‌ای و مادهٔ بین‌یاخته‌ای دارد و رشته‌های کلاژن و مادهٔ زمینه‌ای از اجزای آن‌اند؛ پس توصیف ارائه‌شده با ماهیت این بافت سازگار است.
ـ گزینهٔ ۴ درست است: منظور از یاخته‌های سنگفرشی چندلایه‌ای، یاخته‌های پوشش داخلی مری است، نه پوشش داخلی نای. پوشش نای یاخته‌های استوانه‌ای مژک‌دار دارد. مری پشت نای قرار گرفته و غضروف نای با فاصله از پوشش داخلی مری واقع شده است؛ بنابراین این عبارت نیز پذیرفتنی است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۳۶، شکل‌های ۲ و ۵).
پس تنها ادعایی که نمی‌توان دربارهٔ غضروف نای بیان کرد، تشکیل آن از چین‌خوردگی مخاط است.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز تصور کند غده‌های ترشحی فقط در مخاط قرار دارند و از غضروف دورند؛ اما در شکل دیوارهٔ نای، غده‌های زیرمخاط در مجاورت لایهٔ غضروفی‌ـ‌ماهیچه‌ای دیده می‌شوند. بنابراین این عبارت درست است و پاسخ پرسش نیست.
- گزینهٔ ۳: ممکن است غضروف بافتی یکپارچه و بدون اجزای یاخته‌ای تصور شود؛ درحالی‌که غضروف نوعی بافت پیوندی است و یاخته، رشته‌های کلاژن و مادهٔ زمینه‌ای دارد. پس این ویژگی را می‌توان به بخش موردنظر نسبت داد.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز با یادآوری پوشش استوانه‌ای مژک‌دار نای، وجود یاخته‌های سنگفرشی چندلایه‌ای را در اطراف آن نادیده بگیرد؛ اما پوشش داخلی مری از این نوع است. مری پشت نای قرار دارد و غضروف نای با فاصله از پوشش داخلی آن واقع شده است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- شکل ساختار بافتی دیوارهٔ نای را در صفحهٔ ۳۶ زیست‌شناسی ۱ مرور کن؛ کدام جزء دیواره، شکلی نعل‌اسبی دارد؟
- پس از شناسایی بخش موردنظر، جایگاه آن را نسبت به زیرمخاط و مری بررسی کن؛ پوشش داخلی نای و مری را نیز با هم اشتباه نگیر.
- میان «بافت نگهدارندهٔ دیواره» و «مخاط» تفاوت بگذار. اکنون بررسی کن کدام ادعا منشأ تشکیل این دو ساختار را با هم اشتباه گرفته است.