سوال ۱۶۸ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۹ · سوال ۱۶۸ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۳: تبادلات گازی
کدام مورد، در ارتباط با تیغه‌های آبششی یک ماهی استخوانی صحیح است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید «تیغهٔ آبششی» را از «رشتهٔ آبششی» و «خار آبششی» متمایز کنیم.
۱. طبق توضیح تنفس آبششی و شکل آن، آب از دو طرف تیغه‌های آبششی عبور می‌کند و خون در مویرگ‌های آن‌ها در جهت مخالف آب جریان دارد. بنابراین، آب و خون از هم جدا هستند، اما امکان مبادلهٔ گازها میان آن‌ها وجود دارد (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۴۵–۴۶، شکل ۲۱).
۲. تیغه‌ها سطح تبادل گازهای تنفسی را فراهم می‌کنند: اکسیژن از آب به خون و کربن‌دی‌اکسید از خون به آب انتشار می‌یابد. پس عبارت گزینهٔ ۱ درست است.
۳. آب از درون تیغه‌ها عبور نمی‌کند، بلکه از کنار آن‌ها می‌گذرد؛ درون تیغه‌ها مویرگ‌های خونی قرار دارند. همچنین، تیغه‌ها روی رشته‌های آبششی قرار گرفته‌اند، نه روی خارها؛ این ارتباط در شکل آبشش ماهی مشخص است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۴۵–۴۶، شکل ۲۱). نقش جلوگیری از خروج مواد غذایی از شکاف‌های آبششی نیز مربوط به خارهای آبششی است، نه تیغه‌ها.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است عبور آب از آبشش را با عبور آب از درون تیغه‌ها یکسان بدانید؛ اما آب از کنار تیغه‌ها می‌گذرد و خون در مویرگ‌های درون آن‌ها جریان دارد.
- گزینهٔ ۳: این انتخاب ناشی از اشتباه گرفتن تیغه‌های آبششی با خارهای آبششی است. جلوگیری از خروج مواد غذایی از شکاف‌های آبششی، نقش خارهاست، نه تیغه‌ها.
- گزینهٔ ۴: شباهت نام‌های «تیغه» و «خار» ممکن است باعث اشتباه شود؛ تیغه‌های آبششی روی رشته‌های آبششی قرار دارند، نه روی خارهای آبششی.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در گفتار تنوع تبادلات گازی، شکل آبشش ماهی را مرور کنید و جای تیغه‌ها، رشته‌ها و رگ‌های خونی را از هم تشخیص دهید.
- مسیر آب و خون را جداگانه دنبال کنید: آب از کنار تیغه‌ها می‌گذرد، ولی خون در مویرگ‌های آن‌ها جریان دارد.
- وقتی آب و خون در دو سوی سطح نازک تیغه قرار می‌گیرند، اکسیژن و کربن‌دی‌اکسید چه جابه‌جایی‌ای می‌توانند داشته باشند؟