سوال ۱۵ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت دوم · سوال ۱۵ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۳: تبادلات گازی
درخصوص یکی از نایژه‌های اصلی انسان که نسبت به نایژه دیگر، طول بیشتر و قطر کمتری دارد، چند مورد زیر صحیح است؟
الف: در دیوارهٔ آن، قطعات غضروفی وجود دارد.
ب: در درون ریه‌ای که دو لوب دارد، انشعاب می‌یابد.
ج: در ابتدا نایژک‌هایی را ایجاد می‌کند که به بخش مبادله‌ای تعلق دارند.
د: می‌تواند در پی فعالیت ماهیچهٔ ناحیهٔ گردن، به ورود هوا به داخل ریه کمک نماید.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
گام اول ـ شناسایی نایژه: نایژهٔ اصلی چپ نسبت به نایژهٔ اصلی راست، بلندتر و باریک‌تر است؛ بنابراین سؤال دربارهٔ نایژهٔ اصلی چپ است.
گام دوم ـ بررسی عبارت‌ها:
الف) درست است. دیوارهٔ نایژه غضروف دارد. در ابتدای نایژه، غضروف‌ها حلقهٔ کامل تشکیل می‌دهند و در ادامه به‌صورت قطعه‌قطعه دیده می‌شوند؛ پس وجود قطعات غضروفی در دیوارهٔ آن درست است. در فعالیت تشریح شش نیز به همین تغییر شکل غضروف اشاره شده است (زیست‌شناسی ۱، صفحه‌های ۴۱–۴۲).
ب) درست است. هر نایژهٔ اصلی وارد شش همان سمت می‌شود و در آن به نایژه‌های باریک‌تر انشعاب می‌یابد؛ بنابراین نایژهٔ اصلی چپ در شش چپ منشعب می‌شود. شش چپ دو لوب دارد (زیست‌شناسی ۱، صفحه‌های ۳۶–۳۷ و ۴۱–۴۲).
ج) نادرست است. نایژهٔ اصلی ابتدا به نایژه‌های باریک‌تر تقسیم می‌شود، نه مستقیماً به نایژک‌های مبادله‌ای. همچنین نخستین نایژک‌ها جزو بخش هادی‌اند و آخرین انشعاب نایژکی این بخش، نایژک انتهایی است. بخش مبادله‌ای از نایژک‌های دارای حبابک آغاز می‌شود (زیست‌شناسی ۱، صفحه‌های ۳۶–۳۷).
د) درست است. در دم عمیق، فعالیت ماهیچه‌های کمکی ناحیهٔ گردن می‌تواند با بالا بردن بخش بالایی قفسهٔ سینه، به افزایش حجم آن کمک کند. در پی افزایش حجم شش‌ها و کاهش فشار هوای درون آن‌ها، هوا از مسیر بخش هادی، از جمله نایژهٔ اصلی چپ، وارد شش می‌شود. بنابراین نایژه با فراهم‌کردن مسیر عبور هوا در این فرایند نقش دارد؛ نه اینکه خودش نیروی دم را تولید کند.
در نتیجه، عبارت‌های «الف»، «ب» و «د» درست‌اند و تعداد عبارت‌های درست برابر با است.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است با توجه به حلقه‌ای‌بودن غضروف در ابتدای نایژه، عبارت «الف» را نادرست بدانید و نقش ماهیچه‌های گردن در دم را هم نادیده بگیرید. اما غضروف نایژه در ادامه قطعه‌قطعه می‌شود و فعالیت ماهیچه‌های کمکی دم نیز می‌تواند ورود هوا را افزایش دهد.
- گزینهٔ ۲: این گزینه ممکن است از نادرست دانستن عبارت «د» به دست آید؛ چون نایژه خودش نیروی دم را ایجاد نمی‌کند. بااین‌حال، عبارت فقط از کمک به ورود هوا سخن می‌گوید و نایژه مسیر عبور هوایی است که در پی فعالیت ماهیچه‌های کمکی دم وارد شش می‌شود.
- گزینهٔ ۴: اگر همهٔ نایژک‌ها را جزو بخش مبادله‌ای بدانید، ممکن است هر چهار عبارت را درست بشمارید. درحالی‌که نایژک‌های بخش هادی، از جمله نایژک انتهایی، پیش از نایژک‌های مبادله‌ای قرار دارند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ابتدا نایژهٔ اصلی چپ و راست را از نظر طول و قطر مقایسه کنید؛ سپس ویژگی‌های ششِ مرتبط با نایژهٔ موردنظر را به یاد آورید.
- وجود غضروف، نایژه را از نایژک متمایز می‌کند؛ اما هر نایژکی مبادله‌ای نیست. ترتیب انشعابات را تا نایژک انتهایی و نایژک مبادله‌ای دنبال کنید.
- در عبارت آخر، میان «ایجاد نیروی دم» و «فراهم‌کردن مسیر ورود هوا» تفاوت بگذارید؛ فعالیت ماهیچه‌های کمکی گردن می‌تواند حجم قفسهٔ سینه را افزایش دهد.