سوال ۴ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت اول · سوال ۴ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۳: تبادلات گازی
یاخته‌های سازندة دیواره حبابک تنفسی انسان که به صورت پراکنده در بین نوع دیگری از یاخته‌های این دیواره قرار گرفته‌اند، چه مشخصه‌ای دارند؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. ابتدا یاختهٔ موردنظر را شناسایی می‌کنیم. دیوارهٔ حبابک دو نوع یاخته دارد: یاخته‌های نوع اول که سنگفرشی و فراوان‌ترند، و یاخته‌های نوع دوم که تعداد کمتری دارند و میان یاخته‌های نوع اول دیده می‌شوند. بنابراین، منظور سؤال یاخته‌های نوع دوم، یعنی ترشح‌کنندهٔ عامل سطح‌فعال است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۳۸).
۲. یاخته‌های نوع دوم، مانند دیگر یاخته‌های پوششی دیوارهٔ حبابک، بر غشای پایه قرار دارند. غشای پایه ساختاری متشکل از شبکه‌ای از رشته‌های پروتئینی و گلیکوپروتئین‌هاست؛ پس قرار گرفتن این یاخته‌ها بر شبکه‌ای از رشته‌های پروتئینی، توصیف درستی است. در شکل ساختار حبابک نیز جایگاه غشای پایه در زیر پوشش دیواره مشخص شده است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۳۸).
۳. برای رد سایر توصیف‌ها توجه می‌کنیم که در محل حبابک، مخاط مژک‌دار وجود ندارد (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۳۷)؛ سنگفرشی بودن ویژگی یاخته‌های نوع اول است؛ و پاکسازی بقایای یاخته‌ای به درشت‌خوارها مربوط می‌شود که جزو یاخته‌های سازندهٔ دیوارهٔ حبابک به شمار نمی‌آیند (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۳۸).
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز مخاط مژک‌دار مجاری تنفسی را به حبابک‌ها نیز تعمیم دهد؛ اما این مخاط در طول نایژک مبادله‌ای پایان می‌یابد و در محل حبابک‌ها وجود ندارد (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۳۷).
- گزینهٔ ۲: این انتخاب از اشتباه گرفتن یاخته‌های نوع دوم با یاخته‌های فراوانِ نوع اول ناشی می‌شود. یاخته‌های نوع اول سنگفرشی‌اند، اما یاخته‌های پراکندهٔ مورد سؤال از نوع دوم‌اند و ظاهر متفاوتی دارند (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۳۸).
- گزینهٔ ۳: ممکن است حضور درشت‌خوارها در حبابک باعث این انتخاب شود؛ پاکسازی یاخته‌های مرده و بقایای آنها از فعالیت‌های درشت‌خوارهاست. بااین‌حال، کتاب درشت‌خوارها را جزو یاخته‌های سازندهٔ دیوارهٔ حبابک طبقه‌بندی نمی‌کند (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۳۸).
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- دو نوع یاختهٔ سازندهٔ دیوارهٔ حبابک را از نظر فراوانی و نقش با یکدیگر مقایسه کن؛ درشت‌خوارهای حاضر در حبابک را از آنها جدا در نظر بگیر.
- یاخته‌های کم‌تعداد و پراکنده، ترشح‌کنندهٔ عامل سطح‌فعال‌اند؛ ویژگی شکلِ یاخته‌های فراوان‌تر را به آنها نسبت نده.
- این یاخته‌ها بخشی از بافت پوششی‌اند. به ساختار پشتیبان زیر بافت پوششی و جنس رشته‌های سازندهٔ آن فکر کن.