سوال ۳ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت اول · سوال ۳ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۳ · فصل ۱: مولکول‌های اطلاعاتی
کدام ویژگی، دربارة هیچ‌یک از نمونه‌های معروف ساختار دوم پروتئین‌ها صادق نیست؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. منظور از نمونه‌های معروف ساختار دوم، ساختارهای مارپیچ و صفحه‌ای است. طبق کتاب، الگوهای پیوند هیدروژنی میان بخش‌های زنجیرهٔ پلی‌پپتیدی منشأ تشکیل این ساختارها هستند؛ در مقابل، برهم‌کنش‌های آب‌گریز در شکل‌گیری ساختار سوم مطرح می‌شوند (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۱۷).
۲. بررسی گزینهٔ ۱: در ساختار مارپیچ، پیوندهای هیدروژنی بین گروه‌های و ستون اصلی یک زنجیرهٔ پلی‌پپتیدی برقرار می‌شوند. بنابراین ایجاد این پیوندها میان دو آمینواسیدِ یک زنجیره ممکن است و این عبارت نمی‌تواند پاسخ سؤال باشد (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۱۷، شکل ۱۷).
۳. بررسی گزینهٔ ۲: عامل اصلی تشکیل ساختارهای معروف دوم، پیوندهای هیدروژنی است، نه برهم‌کنش‌های آب‌گریز. کتاب نزدیک‌شدن گروه‌های آب‌گریز برای دورماندن از آب را در توضیح تشکیل ساختار سوم بیان می‌کند؛ پس ویژگی این گزینه دربارهٔ هیچ‌یک از دو نمونهٔ معروف ساختار دوم صادق نیست (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۱۷).
۴. بررسی گزینهٔ ۳: در ساختار صفحه‌ای، گروه‌های آمینواسیدهای مجاور به‌تناوب در دو سوی صفحه قرار می‌گیرند. چون این ویژگی دست‌کم در یکی از نمونه‌های معروف ساختار دوم وجود دارد، این گزینه پاسخ نیست (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۱۷، شکل ۱۷).
۵. بررسی گزینهٔ ۴: واحدهای سازندهٔ زنجیرهٔ پلی‌پپتیدی، آمینواسیدها هستند که با پیوندهای پپتیدی به هم متصل می‌شوند. در یک زنجیرهٔ خطی با آمینواسید، تعداد پیوندهای پپتیدی برابر است؛ بنابراین تعداد آمینواسیدها یک واحد بیشتر از تعداد این پیوندهاست. ایجاد ساختار دوم با پیوندهای هیدروژنی، این شمارش را تغییر نمی‌دهد (زیست‌شناسی ۳، صفحه‌های ۱۶–۱۷).
نکتهٔ کلیدی سؤال، عبارت «هیچ‌یک» است: ویژگی مورد نظر باید هم برای مارپیچ و هم برای صفحه‌ای نادرست باشد.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است تصور شود پیوند هیدروژنی ساختار دوم حتماً بین دو زنجیرهٔ جداگانه برقرار می‌شود؛ اما در ساختار مارپیچ، این پیوندها بین گروه‌های ستون اصلی همان زنجیره تشکیل می‌شوند. پس این ویژگی دست‌کم برای یکی از نمونه‌های معروف ساختار دوم درست است.
- گزینهٔ ۳: اگر فقط ساختار مارپیچ را در نظر بگیرید، ممکن است این عبارت را انتخاب کنید؛ اما در ساختار صفحه‌ای، گروه‌های جانبی آمینواسیدهای مجاور به‌تناوب در دو سوی صفحه قرار دارند. بنابراین عبارت دربارهٔ یکی از نمونه‌های معروف ساختار دوم صادق است.
- گزینهٔ ۴: ممکن است تعداد آمینواسیدها با تعداد پیوندهای پپتیدی برابر فرض شود؛ درحالی‌که در یک زنجیرهٔ خطی دارای آمینواسید، تعداد پیوندهای پپتیدی است. تشکیل ساختار دوم این رابطه را تغییر نمی‌دهد.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش «سطوح مختلف ساختاری در پروتئین‌ها» را به یاد بیاورید؛ عامل تشکیل ساختار دوم را با عامل تشکیل ساختار سوم مقایسه کنید.
- ساختارهای مارپیچ و صفحه‌ای هر دو با پیوندهای هیدروژنی ستون اصلی زنجیره ارتباط دارند؛ نزدیک‌شدن گروه‌های جانبی آب‌گریز در توضیح سطح ساختاری دیگری مطرح می‌شود.
- صورت سؤال ویژگی‌ای را می‌خواهد که برای هیچ‌کدام از دو نمونه درست نباشد؛ پس عبارتی که حتی فقط در ساختار صفحه‌ای یا فقط در ساختار مارپیچ صدق کند، کنار می‌رود.