سوال ۱۳۷ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۱ · سوال ۱۳۷ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۳ · فصل ۱: مولکول‌های اطلاعاتی
کدام مورد، عبارت زیر را به‌طور مناسب کامل می‌کند؟
«در مولکول انسولین، همانند مولکول ...............»
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. ابتدا باید ساختار سوم را از ساختار چهارم جدا کنیم. ساختار سوم حاصل تاخوردگی بیشتر بخش‌های مارپیچی و صفحه‌ای یک زنجیره است؛ اما ساختار چهارم به نحوهٔ قرارگیری چند زنجیرهٔ پلی‌پپتیدی در کنار یکدیگر گفته می‌شود. بنابراین، وجود ساختار چهارم به معنای تا‌نخورده‌بودن زنجیره‌های سازنده نیست (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۱۷).
۲. انسولین دارای دو زنجیرهٔ پلی‌پپتیدی متفاوت است. هموگلوبین نیز از چند زنجیره تشکیل می‌شود و در شکل کتاب، زنجیره‌های آلفا و بتای آن مشخص شده‌اند. در هر دو پروتئین، زنجیره‌های پلی‌پپتیدی تا می‌خورند و آرایش فضایی فشرده و نامتقارن پیدا می‌کنند؛ پس ویژگی بیان‌شده در گزینهٔ اول، اشتراک درستی میان آن‌هاست (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۱۷).
۳. یکسان‌بودن همهٔ زنجیره‌ها شرط تشکیل پروتئین چندزنجیره‌ای نیست. زنجیره‌های انسولین با هم متفاوت‌اند و هموگلوبین نیز دو نوع زنجیرهٔ آلفا و بتا دارد؛ بنابراین گزینهٔ دوم درست نیست (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۱۷، شکل ۱۸).
۴. در تشکیل ساختار سوم، گروه‌های آب‌گریز به هم نزدیک می‌شوند تا تماسشان با آب کاهش یابد. پس قرارگرفتن همهٔ آن‌ها در سطح بیرونی، برخلاف نقش برهم‌کنش‌های آب‌گریز است و گزینهٔ سوم رد می‌شود (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۱۷).
۵. ساختار اول به توالی آمینواسیدها مربوط است و با پیوندهای پپتیدی شکل می‌گیرد. شکستن یک پیوند هیدروژنی ممکن است تاخوردگی پروتئین را تحت تأثیر قرار دهد، اما الزاماً توالی آمینواسیدها را عوض نمی‌کند؛ بنابراین ادعای تغییر همهٔ سطوح با شکستن «هر نوع پیوند» نادرست است. افزون بر این، میوگلوبین تک‌زنجیره‌ای است و ساختار چهارم ندارد (زیست‌شناسی ۳، صفحه‌های ۱۶–۱۷).
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانش‌آموز چندزنجیره‌ای‌بودن را با یکسان‌بودن زنجیره‌ها اشتباه بگیرد. دو زنجیرهٔ انسولین یکسان نیستند؛ هموگلوبین نیز دو نوع زنجیرهٔ آلفا و بتا دارد، هرچند از هر نوع دو زنجیره در آن وجود دارد.
- گزینهٔ ۳: این گزینه از جابه‌جا در نظر گرفتن جایگاه گروه‌های آب‌گریز و آب‌دوست ناشی می‌شود. گروه‌های آب‌گریز برای کاهش تماس با آب به یکدیگر نزدیک می‌شوند و به سمت بخش‌های درونی پروتئین قرار می‌گیرند، نه اینکه همگی در بخش بیرونی باشند.
- گزینهٔ ۴: ممکن است وابستگی سطوح ساختاری به یکدیگر، به‌اشتباه به معنای تغییر همهٔ سطوح با شکستن هر پیوند برداشت شود. شکستن پیوندهایی مانند پیوند هیدروژنی الزاماً توالی آمینواسیدها و ساختار اول را تغییر نمی‌دهد؛ همچنین میوگلوبین ساختار چهارم ندارد.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- تعریف ساختار سوم و تفاوت آن با ساختار چهارم را در صفحهٔ ۱۷ زیست‌شناسی ۳ مرور کن؛ تاخوردگی هر زنجیره با آرایش چند زنجیره در کنار هم فرق دارد.
- در پروتئین چندزنجیره‌ای، لازم نیست زنجیره‌ها یکسان باشند. همچنین هنگام تاخوردگی، گروه‌های آب‌گریز از تماس با آب دور می‌شوند.
- به شکل فضایی خودِ زنجیره‌های پلی‌پپتیدی توجه کن: آیا داشتن چند زیرواحد، مانع تاخوردگی هر زنجیره می‌شود؟ اشتراک موردنظر را در همین تاخوردگی جست‌وجو کن.