سوال ۱۳۵ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۱ · سوال ۱۳۵ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۱: دنیای زنده
کدام مورد، برای تکمیل عبارت زیر مناسب است؟
«مطابق با متن کتاب درسی، در ............... سطح سازمان‌یابی حیات، ...............»
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
گام اول: ترتیب سطوح را مشخص می‌کنیم.
طبق شکل سطوح سازمان‌یابی حیات، ترتیب از ساده به پیچیده چنین است: یاخته، بافت، اندام، دستگاه، فرد، جمعیت، اجتماع، بوم‌سازگان، زیست‌بوم و زیست‌کره. بنابراین جمعیت سطح ششم، اجتماع سطح هفتم، بوم‌سازگان سطح هشتم، زیست‌بوم سطح نهم و زیست‌کره سطح دهم است (زیست‌شناسی ۱، صفحه‌های ۷–۸، شکل ۳).
گام دوم: عبارت‌های دارای تعریف مستقیم را بررسی می‌کنیم.
- در گزینهٔ ۱، تعامل جمعیت‌های گوناگون توصیف «اجتماع» است، نه جمعیت؛ پس این توضیح به سطح هفتم مربوط می‌شود و شمارهٔ ششم نادرست است.
- در گزینهٔ ۳، مجموعهٔ همهٔ زیست‌بوم‌های زمین «زیست‌کره» را تشکیل می‌دهد؛ زیست‌کره سطح دهم است، نه نهم.
- در گزینهٔ ۴، عوامل زنده و غیرزنده همراه با تأثیرهای متقابلشان «بوم‌سازگان» را می‌سازند؛ این سطح هشتم است، نه هفتم (زیست‌شناسی ۱، صفحه‌های ۷–۸، شکل ۳).
گام سوم: درستی گزینهٔ ۲ را توضیح می‌دهیم.
سطح هشتم، بوم‌سازگان است و جمعیت‌های جانداران را نیز در بر می‌گیرد. در این جمعیت‌ها ممکن است سازوکارهای گونه‌زایی عمل کنند؛ برای مثال، اگر بین جمعیت‌های یک گونه جدایی تولیدمثلی برقرار شود، امکان تشکیل گونه‌های جدید وجود دارد. مبنای این بخش، مبحث گونه‌زایی و جدایی تولیدمثلی در فصل «تغییر در اطلاعات وراثتی» زیست‌شناسی ۳ است. بنابراین رخ‌دادن گونه‌زایی در جمعیت‌های موجود در یک بوم‌سازگان امکان‌پذیر است؛ البته منظور این نیست که گونه‌زایی فقط در این سطح رخ می‌دهد یا ویژگی اختصاصی آن است.
در نتیجه، تنها گزینهٔ ۲ هم از نظر شمارهٔ سطح و هم از نظر امکان وقوع فرایند ذکرشده درست است.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز «جمعیت» و «اجتماع» را جابه‌جا کند. سطح ششم، جمعیت و شامل افراد یک گونه است؛ اما تعامل جمعیت‌های گوناگون به اجتماع، یعنی سطح هفتم، مربوط می‌شود.
- گزینهٔ ۳: بخش دوم عبارت، تعریف درستی از زیست‌کره است و ممکن است باعث انتخاب این گزینه شود؛ اما زیست‌کره سطح دهم است، نه نهم؛ سطح نهم زیست‌بوم است.
- گزینهٔ ۴: توضیح تشکیل بوم‌سازگان درست است، اما شمارهٔ سطح با آن مطابقت ندارد. سطح هفتم اجتماع است؛ با درنظرگرفتن عوامل غیرزنده و تأثیرهای متقابل آن‌ها با عوامل زنده، سطح هشتم یعنی بوم‌سازگان مطرح می‌شود.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- شکل سطوح سازمان‌یابی حیات در گفتار «گسترهٔ حیات» را مرور کن؛ ترتیب سطح‌های پس از «فرد» در این سؤال تعیین‌کننده است.
- در هر گزینه، درستی توضیح کافی نیست؛ باید شمارهٔ سطح هم با آن توضیح مطابقت داشته باشد. به تفاوت جمعیت با اجتماع و زیست‌بوم با زیست‌کره توجه کن.
- گزینه‌های مربوط به تعامل جمعیت‌ها، تشکیل بوم‌سازگان و مجموعهٔ زیست‌بوم‌های زمین را از نظر شمارهٔ سطح بررسی کن؛ سپس به یاد بیاور که فرایندهای تکاملی می‌توانند در جمعیت‌های ساکن یک محیط رخ دهند.