سوال ۳۴ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۵ · سوال ۳۴ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۱: دنیای زنده
مطابق با اطلاعات کتاب درسی، در زیر لایهٔ درونی (درم) پوست دست انسان، لایه‌ای از جنس بافت پیوندی و ضخیم‌تر از اپیدرم وجود دارد که حاوی یاخته‌هایی با اندازهٔ متفاوت است. چند مورد دربارهٔ این یاخته‌ها صحیح است؟
الف: در لابه‌لای آنها عروق خونی وجود دارد.
ب: شبکهٔ آندوپلاسمی صاف گسترده‌ای دارند.
ج: تحت‌تأثیر هورمون بخش پیشین هیپوفیز قرار می‌گیرند.
د: هستهٔ کشیده‌ای دارند که در یک گوشه از یاخته قرار گرفته است.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
ابتدا باید یاخته‌های موردنظر را شناسایی کنیم. لایهٔ زیر درم، دارای بافت چربی است؛ بنابراین سؤال دربارهٔ یاخته‌های چربی است. کتاب، بافت چربی را نوعی بافت پیوندی معرفی می‌کند که علاوه بر ذخیرهٔ انرژی، در ضربه‌گیری و عایق‌بودن حرارتی نقش دارد (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۱۵).
اکنون عبارت‌ها را جداگانه بررسی می‌کنیم:
الف) درست است. بافت چربی دارای رگ‌های خونی است و این رگ‌ها در میان یاخته‌های آن قرار می‌گیرند. پس نباید ویژگیِ نداشتن رگ در بافت پوششی را به بافت چربی تعمیم دهیم.
ب) درست است. یاخته‌های چربی در ساخت و ذخیره‌سازی لیپیدها فعالیت دارند؛ در نتیجه، شبکهٔ آندوپلاسمی صاف در آنها گسترده است. مبنای این ارتباط آن است که شبکهٔ آندوپلاسمی صاف در ساخت لیپیدها نقش دارد (زیست‌شناسی ۱، صفحات ۱۱–۱۲).
ج) درست است. هورمون رشد از بخش پیشین هیپوفیز ترشح می‌شود و یکی از اثرهای آن، تحریک تجزیهٔ چربی‌هاست؛ بنابراین یاخته‌های چربی نیز تحت‌تأثیر این هورمون قرار می‌گیرند. این ارتباط در مبحث تنظیم شیمیایی مطرح می‌شود (زیست‌شناسی ۲، فصل چهارم، گفتار دوم).
د) درست است. در یاختهٔ چربی، بخش بزرگی از فضای یاخته را چربی اشغال می‌کند؛ در نتیجه، هسته به حاشیه رانده می‌شود و ظاهری فشرده و کشیده پیدا می‌کند. این وضعیت در تصویر یاخته‌های بافت چربی نیز قابل تشخیص است (زیست‌شناسی ۱، صفحات ۱۵–۱۶، شکل ۱۷).
پس هر چهار عبارت صحیح‌اند.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است با نادیده‌گرفتن اثر هورمون رشد بر یاخته‌های چربی، فقط سه مورد را درست بدانید؛ اما هورمون رشدِ بخش پیشین هیپوفیز، تجزیهٔ چربی‌ها را نیز تحریک می‌کند و عبارت «ج» درست است.
- گزینهٔ ۳: ممکن است عبارت‌های «ب» و «د» را نادرست بدانید، چون یاختهٔ چربی را فقط محل ذخیرهٔ چربی تصور کرده‌اید و انتظار هسته‌ای مرکزی و گرد دارید. این یاخته در سوخت‌وساز لیپیدها فعال است و انباشت چربی، هستهٔ آن را به حاشیه می‌راند و فشرده می‌کند.
- گزینهٔ ۴: ممکن است فقط ویژگی ظاهری هسته را بپذیرید و ویژگی‌های دیگر را به یاخته‌های چربی نسبت ندهید. بافت چربی رگ‌دار است و یاخته‌های آن هم در سوخت‌وساز لیپیدها فعالیت دارند و هم از هورمون رشد تأثیر می‌پذیرند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ابتدا نوع بافت زیر درم را مشخص کنید؛ کدام بافت پیوندی، ذخیرهٔ انرژی و عایق حرارتی بدن است؟
- برای بررسی عبارت‌های مربوط به اندامک و هسته، نقش شبکهٔ آندوپلاسمی صاف و اثر انباشته‌شدن یک قطرهٔ بزرگ چربی بر جایگاه هسته را به یاد بیاورید.
- برای داوری دربارهٔ عبارت هورمونی، اثر هورمون رشد را فقط به استخوان‌ها محدود نکنید؛ اثر آن بر تجزیهٔ ذخایر چربی را نیز در نظر بگیرید.